Menderes Masifi Kuzeyinde (Batı Anadolu) ve İzmir-Ankara-Erzincan kenet kuşağı üzerinde Karamanca-Hisarcık (Kütahya) ile Taşokçular (Demirci-Manisa) civarındaki volkanik ve sedimanter kökenli olmak üzere farklı kökenli opal oluşumları bulunmaktadır. Bu çalışma kapsamında opal oluşumlarının jeolojisi, mineralojisi ve petrografisi polarizan mikroskop, x-ışınları kırınım yöntemi ile incelenmiştir. Karamanca civarında riyolitik tüflerde gelişen kırmızı, turuncu, beyaz renkli ateş opalleri bulunmaktadır. Opallerin yer aldığı kayaçlar genel olarak poroz yapılı olup matriks ve matriks içerisinde kuvars ve feldspat fenokristalleri yer almakta, yer yer farklı boyut ve şekillerde sferülitik oluşumlar gözlenmektedir. Turuncu, beyaz renkli ateş opallerinin örneklerde farklılık sunmak üzere yüksek kristobalitten (β-kristobalit) veya düşük kristobalit, tridimit, düşük kuvars şeklinde bileşim sunmaktadır. Riyolitik tüflerin boşluk yüzey kısımlarının kuvars, tridimit, kaolinitten oluştuğu, matriks kısmından alınan örneğin ise düşük tridimit, kaolinit, düşük kuvars ± sanidin den oluşmaktadır. Riyolitik kayaçlardaki sferülitik oluşumlar merkezde feldspat, kuvars kristali yada kristal topluluğu veya matriksden oluşan bir çekirdek üzerinde gelişebildiği gibi merkezde hiçbir çekirdek yapısı olmadan da gelişebilmektedir. Diğer taraftan riyolitik kayaçlar içerisinde yaygın şekilde Fe-oksit oluşumları yer almaktadır. Bunlar sferülitik oluşumların farklı kesimlerinde farklı şekillerde yer alabildiği gibi matriks kısmında da bulunmaktadır. Bu Fe-oksit oluşumlarının sferülit oluşumları ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Karamanca yöresi riyolitik tüfler içerisindeki ateş opali oluşumlarının riyolitik kayaçların soğuması sırasında oluştukları düşünülmektedir. Hisarcık yöresinde kumtaşı, kiltaşı, silttaşı ve marnlar ile ardalanma gösteren kireçtaşları içerisinde yumrular şeklinde silisli yada silis-karbonat karışımı alanlardan oluşmaktadır. Silisli alanlar genelde düşük kuvarslardan oluşmaktadır. Taşokçular civarında şisti doku sunan metamorfik birim içerisinde yer alan opaller siyah, koyu gri, mavi, mavimsi gri, sarımsı kahve olmak üzere farklı renklerde gözlenmekte bazılarında pirit olmak üzere genelde düşük kuvarstan oluşmaktadırlar. Taşokçular ve Hisarcık yöresindeki sedimanter ve metamorfik birim içerisindeki opaller genelde düşük kuvarslardan oluşmakta olup Karamanca yöresindeki ateş opallerinden farklılık sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Opal, ateş opali, tridimit, kristobalit, sferülit, riyolit.
Opals formed in volcanic and sedimentary environments occur around KaramancaHisarcık (Kütahya) and Taşokçular (Demirci-Manisa) regions, in the north of Menderes massif (west Anatolia). In this study, geology, mineralogy and petrography of the opals were investigated by polarizan microscope and X-ray diffractometer method. Fire opals occur in rhyolitic tuff around the Karamanca region. Rhyolitic rocks are porous and consist mainly of matrix including quartz and feldspar minerals. They have also spherulite formations. Orange and white colored fire opals consist of high cristobalite (β-cristobalite) or low cristobalite, tridymite, low quartz. Surface of the voids of the rhyolitic tuffs includes quartz, tridymite kaolinite, and mtarix consist of low tridymite, kaolinite, low quartz ± sanidine. In rhyolitic rocks, spherulitic formations are observed to be developed around a core including feldspar or quartz crystals or crystal accumulations, or matrix. On the other hand, any core formation can not be oberved in the spherulitic formations. Fe-oxide formations are widespread in the fire opals and its host rock. These Fe-oxide formations are thought to be genetically related with spherulite formations. Fire opals were formed most probably during cooling of rhyolitic lavas. Rounded, semi-rounded siliceous formations are observed within the carbonate rocks alternated with sandstone, siltstone, claystone and marls. X-ray difractions data show that these siliceous areas are low quartz. Black, dark grey, blue, yellowish brown colored opals around the Taşokçular region occur within the low-grade metamorphic rocks. Low quartz and pyrite were determined by X-ray diffraction analyses. Taşokçular and Hisarcık opals having low quartz are different from the Karamanca fire opals including mainly quartz, tridymite and cristobalite (opal-CT).
Tez (Yüksek Lisans) - Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı, 2015.
Kaynakça var.
Menderes Masifi Kuzeyinde (Batı Anadolu) ve İzmir-Ankara-Erzincan kenet kuşağı üzerinde Karamanca-Hisarcık (Kütahya) ile Taşokçular (Demirci-Manisa) civarındaki volkanik ve sedimanter kökenli olmak üzere farklı kökenli opal oluşumları bulunmaktadır. Bu çalışma kapsamında opal oluşumlarının jeolojisi, mineralojisi ve petrografisi polarizan mikroskop, x-ışınları kırınım yöntemi ile incelenmiştir. Karamanca civarında riyolitik tüflerde gelişen kırmızı, turuncu, beyaz renkli ateş opalleri bulunmaktadır. Opallerin yer aldığı kayaçlar genel olarak poroz yapılı olup matriks ve matriks içerisinde kuvars ve feldspat fenokristalleri yer almakta, yer yer farklı boyut ve şekillerde sferülitik oluşumlar gözlenmektedir. Turuncu, beyaz renkli ateş opallerinin örneklerde farklılık sunmak üzere yüksek kristobalitten (β-kristobalit) veya düşük kristobalit, tridimit, düşük kuvars şeklinde bileşim sunmaktadır. Riyolitik tüflerin boşluk yüzey kısımlarının kuvars, tridimit, kaolinitten oluştuğu, matriks kısmından alınan örneğin ise düşük tridimit, kaolinit, düşük kuvars ± sanidin den oluşmaktadır. Riyolitik kayaçlardaki sferülitik oluşumlar merkezde feldspat, kuvars kristali yada kristal topluluğu veya matriksden oluşan bir çekirdek üzerinde gelişebildiği gibi merkezde hiçbir çekirdek yapısı olmadan da gelişebilmektedir. Diğer taraftan riyolitik kayaçlar içerisinde yaygın şekilde Fe-oksit oluşumları yer almaktadır. Bunlar sferülitik oluşumların farklı kesimlerinde farklı şekillerde yer alabildiği gibi matriks kısmında da bulunmaktadır. Bu Fe-oksit oluşumlarının sferülit oluşumları ile ilişkili olduğu düşünülmektedir. Karamanca yöresi riyolitik tüfler içerisindeki ateş opali oluşumlarının riyolitik kayaçların soğuması sırasında oluştukları düşünülmektedir. Hisarcık yöresinde kumtaşı, kiltaşı, silttaşı ve marnlar ile ardalanma gösteren kireçtaşları içerisinde yumrular şeklinde silisli yada silis-karbonat karışımı alanlardan oluşmaktadır. Silisli alanlar genelde düşük kuvarslardan oluşmaktadır. Taşokçular civarında şisti doku sunan metamorfik birim içerisinde yer alan opaller siyah, koyu gri, mavi, mavimsi gri, sarımsı kahve olmak üzere farklı renklerde gözlenmekte bazılarında pirit olmak üzere genelde düşük kuvarstan oluşmaktadırlar. Taşokçular ve Hisarcık yöresindeki sedimanter ve metamorfik birim içerisindeki opaller genelde düşük kuvarslardan oluşmakta olup Karamanca yöresindeki ateş opallerinden farklılık sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Opal, ateş opali, tridimit, kristobalit, sferülit, riyolit.
Opals formed in volcanic and sedimentary environments occur around KaramancaHisarcık (Kütahya) and Taşokçular (Demirci-Manisa) regions, in the north of Menderes massif (west Anatolia). In this study, geology, mineralogy and petrography of the opals were investigated by polarizan microscope and X-ray diffractometer method. Fire opals occur in rhyolitic tuff around the Karamanca region. Rhyolitic rocks are porous and consist mainly of matrix including quartz and feldspar minerals. They have also spherulite formations. Orange and white colored fire opals consist of high cristobalite (β-cristobalite) or low cristobalite, tridymite, low quartz. Surface of the voids of the rhyolitic tuffs includes quartz, tridymite kaolinite, and mtarix consist of low tridymite, kaolinite, low quartz ± sanidine. In rhyolitic rocks, spherulitic formations are observed to be developed around a core including feldspar or quartz crystals or crystal accumulations, or matrix. On the other hand, any core formation can not be oberved in the spherulitic formations. Fe-oxide formations are widespread in the fire opals and its host rock. These Fe-oxide formations are thought to be genetically related with spherulite formations. Fire opals were formed most probably during cooling of rhyolitic lavas. Rounded, semi-rounded siliceous formations are observed within the carbonate rocks alternated with sandstone, siltstone, claystone and marls. X-ray difractions data show that these siliceous areas are low quartz. Black, dark grey, blue, yellowish brown colored opals around the Taşokçular region occur within the low-grade metamorphic rocks. Low quartz and pyrite were determined by X-ray diffraction analyses. Taşokçular and Hisarcık opals having low quartz are different from the Karamanca fire opals including mainly quartz, tridymite and cristobalite (opal-CT).