Fukaha arasında sahâbe döneminden itibaren gittikçe artarak koyulaşan ihtilaflar, tebe-i tâbiîn döneminde ehl-i hadîs ve ehl-i re'y adlarıyla ekolleşmiş ve her bir ekolün içerisinden birden fazla mezhep ortaya çıkmıştır. Ehl-i hadîs geleneği içerisinde yetişen Dâvûd ez-Zâhirî, geçmişten beri var olan ihtilafları ve yaşadığı dönemde ortaya çıkan karmaşa ortamını sonlandırmak ve hukukta keyfîliği gidermek için Hicrî III. yüzyılda zâhirîliğin ekolleşmesini başlatmış ve mezhebin kendine has dinamiklerinin oluşmasını sağlamıştır. Bu çalışmada sahâbe döneminden itibaren Dâvûd ez-Zâhirî'nin yaşadığı döneme gelinceye kadar fukaha arasında ortaya çıkan ihtilaflar ve bu ihtilafların nedenleri, ayrıca Hicrî üçüncü yüzyılda zâhirîliği ekolleşmeye sevkeden olaylar üzerinde durulmuş, bu bilgilerin neticesinde de zâhirî düşüncenin ekolleşmesini sağlayan âmiller tespit edilmeye çalışılmıştır. Dâvûd ez-Zâhirî'nin fıkıh usûlüne dair görüşleri ise fürû-ı fıkha dair günümüze ulaşan tüm fetvaları gözden geçirilmek suretiyle istikra yöntemiyle belirlenmeye çalışılmıştır. Onun usûle ilişkin görüşleri eş-Şâfiî ile mukayese edilerek daha önce mensûbu olduğu mezhebin görüşlerinden ne kadar ayrıldığı ve usûlünü oluştururken eş-Şâfiî'nin etkisinin hangi oranda olduğu belirlenmeye gayret gösterilmiştir. Ayrıca Dâvûd ez-Zâhirî'nin fürû-ı fıkha dair bazı görüşleri diğer fukahanın fetvalarıyla karşılaştırılarak onun zâhirîliğinin varmış olduğu aşama tespit edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Dâvûd ez-Zâhirî, Zâhirî Mezhebi, Ehl-i Hadîs, Ehl-i Re’y, İslam Hukuk Tarihi.
Conflicts of the fuqaha that had came out since the era of the companions of the prophed Muhammad became deep and in the era of the taba-i tabiîn, became school under the names of ahl-i hadith and ahl-i ray. Finally different madhabs occured from these schools. Dawud al-Zahiri who grew up in the tradition ahl-i hadith caused Zahiriyya that had a different structure with its own dynamics to become school in the 3rd century AH. By doing this he aimed to finish the conflicts that had existed since the past to avoid arbitrariness in law. This study deals with the conflicts of the fuqaha from the companions to Dawud al-Zahiri and the causes of them. Besides this in this thesis it is tried to be focused on the reasons of becoming School of Zahiriyya. Dawud al-Zahiri's opinions about juristic method were been spesified by revising his all fatwas. In this process inductive method was used. His opinions about juristic method were compared with Shafi'i. So it was tried that how much he was separated from his previous madhab's opinions and at which rate Shafi'i effected him when he formed his Juristic method. Also Dawud al-Zahiri's opinions about fürû al-fıqh were compared with some other fuqaha's opinions and finally it was tried to detemine his steps to reach to Zahiriyya. Keywords: Dawud al-Zahiri, Zahiriyya, Ahl-i Hadith, Ahl-i Ray, History of Islamic Law.
Tez (Doktora) - Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, 2015.
Kaynakça var.
Fukaha arasında sahâbe döneminden itibaren gittikçe artarak koyulaşan ihtilaflar, tebe-i tâbiîn döneminde ehl-i hadîs ve ehl-i re'y adlarıyla ekolleşmiş ve her bir ekolün içerisinden birden fazla mezhep ortaya çıkmıştır. Ehl-i hadîs geleneği içerisinde yetişen Dâvûd ez-Zâhirî, geçmişten beri var olan ihtilafları ve yaşadığı dönemde ortaya çıkan karmaşa ortamını sonlandırmak ve hukukta keyfîliği gidermek için Hicrî III. yüzyılda zâhirîliğin ekolleşmesini başlatmış ve mezhebin kendine has dinamiklerinin oluşmasını sağlamıştır. Bu çalışmada sahâbe döneminden itibaren Dâvûd ez-Zâhirî'nin yaşadığı döneme gelinceye kadar fukaha arasında ortaya çıkan ihtilaflar ve bu ihtilafların nedenleri, ayrıca Hicrî üçüncü yüzyılda zâhirîliği ekolleşmeye sevkeden olaylar üzerinde durulmuş, bu bilgilerin neticesinde de zâhirî düşüncenin ekolleşmesini sağlayan âmiller tespit edilmeye çalışılmıştır. Dâvûd ez-Zâhirî'nin fıkıh usûlüne dair görüşleri ise fürû-ı fıkha dair günümüze ulaşan tüm fetvaları gözden geçirilmek suretiyle istikra yöntemiyle belirlenmeye çalışılmıştır. Onun usûle ilişkin görüşleri eş-Şâfiî ile mukayese edilerek daha önce mensûbu olduğu mezhebin görüşlerinden ne kadar ayrıldığı ve usûlünü oluştururken eş-Şâfiî'nin etkisinin hangi oranda olduğu belirlenmeye gayret gösterilmiştir. Ayrıca Dâvûd ez-Zâhirî'nin fürû-ı fıkha dair bazı görüşleri diğer fukahanın fetvalarıyla karşılaştırılarak onun zâhirîliğinin varmış olduğu aşama tespit edilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Dâvûd ez-Zâhirî, Zâhirî Mezhebi, Ehl-i Hadîs, Ehl-i Re’y, İslam Hukuk Tarihi.
Conflicts of the fuqaha that had came out since the era of the companions of the prophed Muhammad became deep and in the era of the taba-i tabiîn, became school under the names of ahl-i hadith and ahl-i ray. Finally different madhabs occured from these schools. Dawud al-Zahiri who grew up in the tradition ahl-i hadith caused Zahiriyya that had a different structure with its own dynamics to become school in the 3rd century AH. By doing this he aimed to finish the conflicts that had existed since the past to avoid arbitrariness in law. This study deals with the conflicts of the fuqaha from the companions to Dawud al-Zahiri and the causes of them. Besides this in this thesis it is tried to be focused on the reasons of becoming School of Zahiriyya. Dawud al-Zahiri's opinions about juristic method were been spesified by revising his all fatwas. In this process inductive method was used. His opinions about juristic method were compared with Shafi'i. So it was tried that how much he was separated from his previous madhab's opinions and at which rate Shafi'i effected him when he formed his Juristic method. Also Dawud al-Zahiri's opinions about fürû al-fıqh were compared with some other fuqaha's opinions and finally it was tried to detemine his steps to reach to Zahiriyya. Keywords: Dawud al-Zahiri, Zahiriyya, Ahl-i Hadith, Ahl-i Ray, History of Islamic Law.