İyi ve kötü dikotomosinin vazgeçilmez iki karakteri olan Kurtarıcı ve Tiran arketipleri edebiyat ve sanatta güncelliğini korumaktadırlar. Kurtarıcı ve Tiran arketipleri geçmişten günümüze birçok eserde karşımıza çıkmakta ve yeniden üretilmektedirler. İlkörneksel eleştiri ise bu noktada devreye girerek yüzyıllardır var olan bu arketiplerin nasıl ve ne şekillerde yorumlandığını inceler. Northrop Frye tam da bu amaca hizmet ederek Eleştirinin Anatomisi adlı eserinde apokaliptik ve demonik imgelemleri irdeleyerek bir edebi arketipler bütünü oluşturmayı amaçlamıştır. Frye'in evreninde apokaliptik insan dünyasının en önemli figürü Kurtarıcı arketipi olurken, arzu edilmeyen demonik insan dünyasının merkezinde ise Tiran arketipi vardır. Bu çalışmada, Kurtarıcı ve Tiran karakter arketiplerinin çağcıl edebiyatta nasıl ele alındığı incelenecektir. Çalışma yüzyıllardır süregelen kurtarıcı ve tiran karakter arketiplerinin Richard Adams'ın Watership Tepesi ve Frank Herbert'in Dune adlı eserlerine yansıyan görünümlerine odaklanır. Çalışmanın amacı, Kurtarıcı ve Tiran arketiplerinin bahsi geçen çağcıl eserlerde nasıl ve ne şekillerde yorumlandığını ortaya çıkarmak ve Frye'in iyi ve kötü dikotomisinin bir parçası olan apokaliptik ve demonik imgelemler bağlamında, arketipsel eleştiri yöntemiyle ele almaktır. Çalışmanın sonucunda Watership Tepesi ve Dune eserlerinde ele alınan karakterlerin Kurtarıcı ve Tiran arketipleri bağlamında incelendiklerinde yüzyıllardır süregelen belli başlı özellikleri benzer ver geleneksel bir biçimde yansıttığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: arketip, ilkörneksel eleştiri, apokaliptik imgelem, demonik imgelem, kurtarıcı, tiran
The saviour and tyrant archetypes, two essential figures in the good and evil dichotomy, maintain their currency in literature and art. Saviour and tyrant archetypes reoccur in numerous works from antiquity to the present. At this point, archetypal criticism arises and examines how and in what ways the archetypes, which have existed for centuries, are interpreted. Canadian critic Northrop Frye, serving the same purpose, sought to establish literary archetypes by uncovering apocalyptic and demonic imageries in his book Anatomy of Criticism. While the saviour archetype becomes the most crucial figure in the apocalyptic human world in Frye's universe, the undesired demonic human realm is ruled by the tyrant archetype. In this study, it will be examined how saviour and tyrant character archetypes are handled in contemporary literature. The study focuses on the depictions of the centuries-old saviour and tyrant character archetypes reflected in Richard Adams' Watership Down and Frank Herbert's Dune. The aim of the study is to reveal how the saviour and tyrant archetypes are interpreted in the cited contemporary works and analyze them using the archetypal criticism method in the context of apocalyptic and demonic imageries, which are the elements of Frye's good and evil dichotomy. As a result of the study, it has been concluded that when the characters in Watership Down and Dune are examined in the context of saviour and tyrant archetypes, respectively, they reflect the main features that have been prevalent for ages in a similar and conventional manner. Keywords: archetype, archetypal criticism, apocalyptic imagery, demonic imagery, saviour, tyrant
Tez (Yüksek Lisans), Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatları Anabilim Dalı, 2022.
Kaynakça var.
İyi ve kötü dikotomosinin vazgeçilmez iki karakteri olan Kurtarıcı ve Tiran arketipleri edebiyat ve sanatta güncelliğini korumaktadırlar. Kurtarıcı ve Tiran arketipleri geçmişten günümüze birçok eserde karşımıza çıkmakta ve yeniden üretilmektedirler. İlkörneksel eleştiri ise bu noktada devreye girerek yüzyıllardır var olan bu arketiplerin nasıl ve ne şekillerde yorumlandığını inceler. Northrop Frye tam da bu amaca hizmet ederek Eleştirinin Anatomisi adlı eserinde apokaliptik ve demonik imgelemleri irdeleyerek bir edebi arketipler bütünü oluşturmayı amaçlamıştır. Frye'in evreninde apokaliptik insan dünyasının en önemli figürü Kurtarıcı arketipi olurken, arzu edilmeyen demonik insan dünyasının merkezinde ise Tiran arketipi vardır. Bu çalışmada, Kurtarıcı ve Tiran karakter arketiplerinin çağcıl edebiyatta nasıl ele alındığı incelenecektir. Çalışma yüzyıllardır süregelen kurtarıcı ve tiran karakter arketiplerinin Richard Adams'ın Watership Tepesi ve Frank Herbert'in Dune adlı eserlerine yansıyan görünümlerine odaklanır. Çalışmanın amacı, Kurtarıcı ve Tiran arketiplerinin bahsi geçen çağcıl eserlerde nasıl ve ne şekillerde yorumlandığını ortaya çıkarmak ve Frye'in iyi ve kötü dikotomisinin bir parçası olan apokaliptik ve demonik imgelemler bağlamında, arketipsel eleştiri yöntemiyle ele almaktır. Çalışmanın sonucunda Watership Tepesi ve Dune eserlerinde ele alınan karakterlerin Kurtarıcı ve Tiran arketipleri bağlamında incelendiklerinde yüzyıllardır süregelen belli başlı özellikleri benzer ver geleneksel bir biçimde yansıttığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: arketip, ilkörneksel eleştiri, apokaliptik imgelem, demonik imgelem, kurtarıcı, tiran
The saviour and tyrant archetypes, two essential figures in the good and evil dichotomy, maintain their currency in literature and art. Saviour and tyrant archetypes reoccur in numerous works from antiquity to the present. At this point, archetypal criticism arises and examines how and in what ways the archetypes, which have existed for centuries, are interpreted. Canadian critic Northrop Frye, serving the same purpose, sought to establish literary archetypes by uncovering apocalyptic and demonic imageries in his book Anatomy of Criticism. While the saviour archetype becomes the most crucial figure in the apocalyptic human world in Frye's universe, the undesired demonic human realm is ruled by the tyrant archetype. In this study, it will be examined how saviour and tyrant character archetypes are handled in contemporary literature. The study focuses on the depictions of the centuries-old saviour and tyrant character archetypes reflected in Richard Adams' Watership Down and Frank Herbert's Dune. The aim of the study is to reveal how the saviour and tyrant archetypes are interpreted in the cited contemporary works and analyze them using the archetypal criticism method in the context of apocalyptic and demonic imageries, which are the elements of Frye's good and evil dichotomy. As a result of the study, it has been concluded that when the characters in Watership Down and Dune are examined in the context of saviour and tyrant archetypes, respectively, they reflect the main features that have been prevalent for ages in a similar and conventional manner. Keywords: archetype, archetypal criticism, apocalyptic imagery, demonic imagery, saviour, tyrant