Bu çalışmada, 24. Güneş çevrimi kapsamında Türkiye ve civarında yer alan IZN ve SUA manyetik gözlemevlerinde kaydedilen yer manyetik alanı X, Y ve Z bileşenleri kullanılmıştır. Yer manyetik alanın günlük değişimine neden olan ve iyonosferin dinamo bölgesinde gelişen akım sistemleri, alanın fırtınalı olduğu günlerde, manyetosfer katmanlarında gelişen diğer akım sistemlerinin şiddetlenmesi nedeniyle oldukça bozulmaktadır. Bu nedenle, her ayın fırtınalı olarak işaretlenen beş günü çalışmaya dâhil edilmemiştir. Gözlemevlerinden dakikalık olarak temin edilen manyetik veri saatlik ortalamalara dönüştürülüp harmonik analizi uygulanmıştır. Güneş ve Ay'ın etkilerine bağlı olarak değişen solar ve lunar harmoniklerin genlik ve faz açıları elde edilmiştir. Türkiye ve civarında 24. Güneş çevrimi etkisinin solar harmonik genlik değerleri üzerinde daha etkili olduğu lunar harmoniklerin ise çevrimden daha az etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır. Yoğun Avrupa manyetik gözlemevleri topluluğunun en doğusunda bulunan IZN ve SUA gözlemevleri Türkiye ve civarında yer manyetik alanın günlük değişiminin incelenmesi için yeterli değildir. Türkiye'nin daha doğusuna ya da güneyine kurulacak gözlemevleri yer manyetik alanın Türkiye enlemlerinde daha iyi tanımlanmasına hiç şüphesiz katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler; Yer manyetik alan değişimleri, Manyetik rasathane, Güneş çevrimi, Güneş lekesi.
In this study the geomagnetic data of X, Y and Z elements of IZN and SUA observatories were used in the period of 24th solar cycle around Turkey. Current systems causing geomagnetic daily variation in the ionosphere layers are affected strongly from magnetospheric current system during a geomagnetic storm. Thus, the disturbed data of five calendar days of a month were not included to analysis of the geomagnetic data. Harmonic analysis was applid to the hourly mean values calculated from minute data. Amplitudes and phase angles of the solar and lunar harmonics were obtained. Solar amplitudes of the solar harmonics showed more dependence than that of lunar harmonics. Two observatories, IZN an SUA located in the easthern part of the dense Eurepean observatory network, are not enough to determine the daily variation of the geomagnetic field. It is undoubted that new observatories in the easthern and southern part of Turkey can contribute to improve geomagnetic field in Turkey. Keywords; Geomagnetic field Variations, Magnetic observatory, Solar cycle, Sunspot.
Tez (Yüksek Lisans) - Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeofizik Mühendisliği Anabilim Dalı, 2020.
Kaynakça var.
Bu çalışmada, 24. Güneş çevrimi kapsamında Türkiye ve civarında yer alan IZN ve SUA manyetik gözlemevlerinde kaydedilen yer manyetik alanı X, Y ve Z bileşenleri kullanılmıştır. Yer manyetik alanın günlük değişimine neden olan ve iyonosferin dinamo bölgesinde gelişen akım sistemleri, alanın fırtınalı olduğu günlerde, manyetosfer katmanlarında gelişen diğer akım sistemlerinin şiddetlenmesi nedeniyle oldukça bozulmaktadır. Bu nedenle, her ayın fırtınalı olarak işaretlenen beş günü çalışmaya dâhil edilmemiştir. Gözlemevlerinden dakikalık olarak temin edilen manyetik veri saatlik ortalamalara dönüştürülüp harmonik analizi uygulanmıştır. Güneş ve Ay'ın etkilerine bağlı olarak değişen solar ve lunar harmoniklerin genlik ve faz açıları elde edilmiştir. Türkiye ve civarında 24. Güneş çevrimi etkisinin solar harmonik genlik değerleri üzerinde daha etkili olduğu lunar harmoniklerin ise çevrimden daha az etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır. Yoğun Avrupa manyetik gözlemevleri topluluğunun en doğusunda bulunan IZN ve SUA gözlemevleri Türkiye ve civarında yer manyetik alanın günlük değişiminin incelenmesi için yeterli değildir. Türkiye'nin daha doğusuna ya da güneyine kurulacak gözlemevleri yer manyetik alanın Türkiye enlemlerinde daha iyi tanımlanmasına hiç şüphesiz katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler; Yer manyetik alan değişimleri, Manyetik rasathane, Güneş çevrimi, Güneş lekesi.
In this study the geomagnetic data of X, Y and Z elements of IZN and SUA observatories were used in the period of 24th solar cycle around Turkey. Current systems causing geomagnetic daily variation in the ionosphere layers are affected strongly from magnetospheric current system during a geomagnetic storm. Thus, the disturbed data of five calendar days of a month were not included to analysis of the geomagnetic data. Harmonic analysis was applid to the hourly mean values calculated from minute data. Amplitudes and phase angles of the solar and lunar harmonics were obtained. Solar amplitudes of the solar harmonics showed more dependence than that of lunar harmonics. Two observatories, IZN an SUA located in the easthern part of the dense Eurepean observatory network, are not enough to determine the daily variation of the geomagnetic field. It is undoubted that new observatories in the easthern and southern part of Turkey can contribute to improve geomagnetic field in Turkey. Keywords; Geomagnetic field Variations, Magnetic observatory, Solar cycle, Sunspot.