| dc.description |
<p>Tarihsel ve sosyal gelişim sürecinde oluşturulan, inancı da kapsayan her türlü değerlerle birlikte, bunları sonraki kuşaklara iletmede kullanılan kültürel mirasa dair tüm birikim ve yöntemler, geleneksel bir yapıda toplumların kültürlerini ve kültürel değer yargılarını bize sunar. Arkeolojik tüm dönemleri dolu dolu yaşayan Anadolu coğrafyası, buna koşut olarak zengin bir kültür mirasına da sahiptir. İnsan doğumla ölüm arasında edimsel koşullanma sürecinde, her türlü dışarıdan gelecek tehlikelere karşı kendini koruduğuna inandığı nesnelere ve birtakım ritüellere gereksinim duymuştur. Ayrıca reel yaşamı sonrasındaki hayatı sorgulayan bir duyumsallığa da sahip olmuştur. Tinsellik alanında oluşturulan bu duyum içeriğinde ortaya çıkan ritüel ve nesneler aynı zamanda binlerce yıllık bir kültür mirasının da önemli bir parçasını kapsamaktadır. Mağara resimleriyle, gömü gelenekleriyle ilk çağlardan itibaren başlayan bereket ve korunma amaçlı tinsel inançlar, zeitgeist kapsamda dönemden döneme değişerek ya da gelişerek günümüze kadar ulaşmıştır. Kültür bilimcilerce, insanla birlikte var olduğu önerilen, nazara karşı korunma güdüsüyle amulet (muska) kültürü dâhilinde üretilen nazar nesneleri, Anadolu’yu da içine alacak şekilde Yakın Doğu’da, pişmiş topraktan cam malzemelere kadar ilginç örnekler vermiştir. İlk bulgularına, Bereketli Hilal Bölgesi kültürlerinden Tell Brak üzeri Anadolu’ya uzanan ve Malatya Pirot Höyük’te, Arslantepe’de rastlanan pişmiş toprak göz idolleri, Ön Asya coğrafyasında yaygın bir görünüm sergilemektedir. Anadolu kültür mirası içinde yer alan tinsel korunma amaçlı çeşitli inanış ritüelleri, günümüze kadar uzanan süreçte farklı bölgesel özelliklerle, farklı biçimlerde varlığını sürdürmektedir. Bu kapsamda nazar inanışı da, çağdaş gelişmelere karşın halk inanç sisteminde tinsel veya özdekçi bir biçimsellikle devam etmektedir. Anadolu insanının tarihsel süreçte olumsuz olaylara karşı kesintisiz süren korunma güdüsü, etnolojik bağlamda yöresel farklılıklarla çeşitli objelerle ifade edilmesinin yanı sıra, gözün gücü kavramsallığına dayalı olarak göz üzerinde yoğunlaşmıştır. Günümüzde mavi nazar boncukları şeklinde üretilen kültür endüstrisinin de bir parçası olan cam boncuklar aynı zamanda, üreticileri esas alınarak Somut Olmayan Kültürel Miras (SOKÜM) kapsamında, Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanterinde yer almaktadır. Yapılan çalışmada; göz ve nazar olgusunun, pişmiş toprak göz idollerinden günümüz cam boncuklara değin oluşan süreçte, tanımlanan nazar nesneleri üzerinden genel hatlarıyla betimlenmesi amaçlanmıştır.</p><p>Anahtar Sözcükler: Nazar Olgusu, Amulet, Pişmiş Toprak Nesneler, Mavi Nazar Boncukları.<br></p> |
|