Osmanlı-Fransız diplomatik ilişkileri, XVI. yüzyılda başlamış ve XVIII. yüzyıla kadar iki devlet arasında gerek Fransa'nın ticari çıkarları gerekse Osmanlı Devleti'nin Avrupa siyasetine dâhil olma eğilimi gibi sebeplerle genelde Fransa'nın İstanbul'a gönderdiği elçiler vasıtasıyla sürdürülmüştür. Fakat XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti, Avusturya ve Rusya karşısında Fransa'nın desteğine ihtiyaç duymuş, hem ittifak antlaşması imzalamak hem de Osmanlı-Fransız dostluk ilişkilerini pekiştirmek adına Paris'e elçiler göndermiştir. Özellikle Fransa sefaretnamelerinin ilk örneğini kaleme alan Yirmisekiz Mehmed Çelebi'nin Fransa elçiliği, Osmanlı Devleti'nde Fransız kültürünün yakından tanınmasına sebep olmuştur. Ardından XVIII. yüzyıl boyunca Avusturya ve Rusya'yla imzaladığı antlaşmalarda Fransızların doğrudan arabuluculuğuna başvurmuş olan Osmanlı Devleti, Paris'e gönderdiği elçilerin görüşlerini dikkatle değerlendirmiş ve dış politikasını belirli ölçüde bu eksende şekillendirmeye çalışmıştır. Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyıldaki Fransa politikası, Paris'e görevlendirilen elçiler temelinde değerlendirilmiştir. Ayrıca çalışmanın bir kısmını da aynı dönemde Avrupa'nın önemli başkentlerine gönderilip Osmanlı-Fransız ilişkilerine dair bilgiler veren elçilerin izlenimleri oluşturmaktadır. XVIII. yüzyıl Osmanlı-Fransız ilişkilerinin elçiler ve dönemin birinci el kaynakları vasıtasıyla genel bir çerçevede incelenmemiş olması, bu çalışmanın ortaya çıkmasını sağlamıştır. Çalışmadan çıkan bulgular çerçevesinde XVI. yüzyıl Osmanlı-Fransız ilişkilerinin Osmanlı Devleti'nin çizdiği sınırlar çerçevesinde geliştiği ifade edilebilir. Öyle ki XVIII. yüzyılın ikinci yarısına kadar Fransa, Osmanlı Devleti'ni dış politikada vazgeçilmez bir öge olarak görmüştür. Fakat dış politikasını ticari ve siyasi çıkarlar temelinde şekillendiren Fransa, XVIII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Devleti'ni Avusturya ve Rusya karşısında bir denge unsuru olarak görmüş, bölgedeki menfaatleri doğrultusunda hareket etmiştir. Osmanlı Devleti de hem İstanbul'daki Fransız elçileri hem de Paris'e görevlendirilen Osmanlı elçileri vasıtasıyla XVIII. yüzyıl boyunca Fransız diplomasisinin ağırlığını hissederek denge politikası uygulamıştır. Anahtar Kelimeler : XVIII. Yüzyıl, Osmanlı Devleti, Fransa, Diplomasi, Elçi.
The diplomatic relations between the Ottoman Empire and France commenced in the 16th century and persisted until the 18th century, primarily facilitated through the dispatch of French ambassadors to Istanbul. These relations were driven by France's commercial interests as well as the Ottoman Empire's aspiration to engage in European politics. However, during the 18th century, the Ottoman Empire found itself in need of France's support against Austria and Russia. Consequently, ambassadors were sent to Paris in order to establish an alliance treaty and bolster the Ottoman-French friendship. In particular, the French embassy of Yirmisekiz Mehmed Çelebi, who wrote the first example of the French embassy chronicles, caused the French culture to be closely recognized in the Ottoman Empire. Throughout the 18th century, the Ottoman Empire sought direct French mediation in the treaties it concluded with Austria and Russia, meticulously considering the viewpoints of the envoys dispatched to Paris, and endeavored to shape its foreign policy to a certain extent based on this framework. In this study, the Ottoman Empire policy towards the French in the 18th century has been meticulously examined, with a focus on the ambassadors sent to Paris. Additionally, the study incorporates valuable insights provided by ambassadors dispatched to other major European capitals during the same period, shedding light on the dynamics of Ottoman-French relations. The significance of this study lies in the fact that a comprehensive examination of 18th-century Ottoman-French relations through the perspective of ambassadors and primary sources has been lacking until now. According to the findings of this study, Ottoman-French relations in the 16th century were intricately influenced by the boundaries set by the Ottoman Empire. It is worth noting that France considered the Ottoman Empire an indispensable and integral part of its foreign policy until the latter half of the 18th century. However, as the tides of commercial and political interests surged, France gradually reassessed its strategic calculus during the second half of the 18th century. Viewing the Ottoman Empire as a potential counterweight against the ascendant powers of Austria and Russia in the region, France deftly maneuvered its actions in line with its own regional pursuits. Similarly, the Ottoman Empire implemented a policy of equilibrium throughout the 18th century, recognizing the significance of French diplomacy through both French ambassadors in Istanbul and Ottoman ambassadors dispatched to Paris. Keywords : 18th Century, Ottoman Empire, France, Diplomacy, Envoy.
Tez (Yüksek Lisans) - Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tarih Anabilim Dalı, 2023.
Kaynakça var.
Osmanlı-Fransız diplomatik ilişkileri, XVI. yüzyılda başlamış ve XVIII. yüzyıla kadar iki devlet arasında gerek Fransa'nın ticari çıkarları gerekse Osmanlı Devleti'nin Avrupa siyasetine dâhil olma eğilimi gibi sebeplerle genelde Fransa'nın İstanbul'a gönderdiği elçiler vasıtasıyla sürdürülmüştür. Fakat XVIII. yüzyılda Osmanlı Devleti, Avusturya ve Rusya karşısında Fransa'nın desteğine ihtiyaç duymuş, hem ittifak antlaşması imzalamak hem de Osmanlı-Fransız dostluk ilişkilerini pekiştirmek adına Paris'e elçiler göndermiştir. Özellikle Fransa sefaretnamelerinin ilk örneğini kaleme alan Yirmisekiz Mehmed Çelebi'nin Fransa elçiliği, Osmanlı Devleti'nde Fransız kültürünün yakından tanınmasına sebep olmuştur. Ardından XVIII. yüzyıl boyunca Avusturya ve Rusya'yla imzaladığı antlaşmalarda Fransızların doğrudan arabuluculuğuna başvurmuş olan Osmanlı Devleti, Paris'e gönderdiği elçilerin görüşlerini dikkatle değerlendirmiş ve dış politikasını belirli ölçüde bu eksende şekillendirmeye çalışmıştır. Bu çalışmada Osmanlı Devleti'nin XVIII. yüzyıldaki Fransa politikası, Paris'e görevlendirilen elçiler temelinde değerlendirilmiştir. Ayrıca çalışmanın bir kısmını da aynı dönemde Avrupa'nın önemli başkentlerine gönderilip Osmanlı-Fransız ilişkilerine dair bilgiler veren elçilerin izlenimleri oluşturmaktadır. XVIII. yüzyıl Osmanlı-Fransız ilişkilerinin elçiler ve dönemin birinci el kaynakları vasıtasıyla genel bir çerçevede incelenmemiş olması, bu çalışmanın ortaya çıkmasını sağlamıştır. Çalışmadan çıkan bulgular çerçevesinde XVI. yüzyıl Osmanlı-Fransız ilişkilerinin Osmanlı Devleti'nin çizdiği sınırlar çerçevesinde geliştiği ifade edilebilir. Öyle ki XVIII. yüzyılın ikinci yarısına kadar Fransa, Osmanlı Devleti'ni dış politikada vazgeçilmez bir öge olarak görmüştür. Fakat dış politikasını ticari ve siyasi çıkarlar temelinde şekillendiren Fransa, XVIII. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Devleti'ni Avusturya ve Rusya karşısında bir denge unsuru olarak görmüş, bölgedeki menfaatleri doğrultusunda hareket etmiştir. Osmanlı Devleti de hem İstanbul'daki Fransız elçileri hem de Paris'e görevlendirilen Osmanlı elçileri vasıtasıyla XVIII. yüzyıl boyunca Fransız diplomasisinin ağırlığını hissederek denge politikası uygulamıştır. Anahtar Kelimeler : XVIII. Yüzyıl, Osmanlı Devleti, Fransa, Diplomasi, Elçi.
The diplomatic relations between the Ottoman Empire and France commenced in the 16th century and persisted until the 18th century, primarily facilitated through the dispatch of French ambassadors to Istanbul. These relations were driven by France's commercial interests as well as the Ottoman Empire's aspiration to engage in European politics. However, during the 18th century, the Ottoman Empire found itself in need of France's support against Austria and Russia. Consequently, ambassadors were sent to Paris in order to establish an alliance treaty and bolster the Ottoman-French friendship. In particular, the French embassy of Yirmisekiz Mehmed Çelebi, who wrote the first example of the French embassy chronicles, caused the French culture to be closely recognized in the Ottoman Empire. Throughout the 18th century, the Ottoman Empire sought direct French mediation in the treaties it concluded with Austria and Russia, meticulously considering the viewpoints of the envoys dispatched to Paris, and endeavored to shape its foreign policy to a certain extent based on this framework. In this study, the Ottoman Empire policy towards the French in the 18th century has been meticulously examined, with a focus on the ambassadors sent to Paris. Additionally, the study incorporates valuable insights provided by ambassadors dispatched to other major European capitals during the same period, shedding light on the dynamics of Ottoman-French relations. The significance of this study lies in the fact that a comprehensive examination of 18th-century Ottoman-French relations through the perspective of ambassadors and primary sources has been lacking until now. According to the findings of this study, Ottoman-French relations in the 16th century were intricately influenced by the boundaries set by the Ottoman Empire. It is worth noting that France considered the Ottoman Empire an indispensable and integral part of its foreign policy until the latter half of the 18th century. However, as the tides of commercial and political interests surged, France gradually reassessed its strategic calculus during the second half of the 18th century. Viewing the Ottoman Empire as a potential counterweight against the ascendant powers of Austria and Russia in the region, France deftly maneuvered its actions in line with its own regional pursuits. Similarly, the Ottoman Empire implemented a policy of equilibrium throughout the 18th century, recognizing the significance of French diplomacy through both French ambassadors in Istanbul and Ottoman ambassadors dispatched to Paris. Keywords : 18th Century, Ottoman Empire, France, Diplomacy, Envoy.