Antik çağlardan bu yana, sosyal bilimlerde geniş yer bulan toplumsal eleştiri, toplumsal sistemdeki aksayan yönlere işaret ederek toplumun nasıl organize olması gerektiği konusunda doğrudan ve dolaylı olarak kılavuzluk etmektedir. Toplumsal eleştiri, edebiyatta da yoğun olarak işlenmiştir. Dünyadaki birçok oyun yazarı gibi Türk ve İngiliz oyun yazarları da toplumlarını dönüştürmek için toplumsal eleştiriye başvurmuşlardır. Türk Tiyatrosunda Aziz Nesin, İngiliz Tiyatrosunda da Edward Bond, eserlerinde toplumsal eleştiriye sıklıkla yer veren önemli sosyalist oyun yazarlarındandır. Bu tez, Nesin'in Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz ve Bond'un Lear oyunlarında yazarların toplumsal konulara nasıl yaklaştıklarını ve toplumsal sorunların ve aksaklıkların fark edilmesi için eleştirilerini topluma nasıl yönelttiklerini irdelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, bu çalışma, yazarların, eserlerinde kendi toplumlarında toplumsal ahlak ve yapıyı nasıl eleştirdiklerini de karşılaştırmalı olarak incelemeyi hedeflemektedir. Mevcut adaletsizlikleri ve aksaklıkları göstermek için seçilen oyunlarda, Nesin'in mizahtan ve Bond'un şiddetten faydalanmasına odaklanılmıştır. Yazarların, toplumu kanıksanmış adaletsizliklerle yüzleştirip toplumlarını dönüştürmek için devrimsel nitelikte değişim sağlamak uğruna harekete geçmeleri için nasıl çabaladıklarına değinilmiştir. Nesin ve Bond'a göre toplumsal yozlaşma, toplumsal adaletsizlikten ve işleyişteki bozukluklardan kaynaklanmaktadır. İki yazar da bu durumdan yöneticileri sorumlu tutmakta, fakat aynı zamanda, yozlaşmış toplumsal yapıyı görmezden geldikleri için toplumun diğer kesimlerine de eleştirmişlerdir. Sağlıklı bir gelecek için, bireylerin sistemdeki haksızlıkların farkına varmaları ve radikal değişim için sorumluluk almaları hayati önem taşımaktadır. Bu çalışma, sonuç olarak, Nesin ve Bond'un sanatın insanları silahlanmadan veya güç kullanmadan, sadece sorumluluk alarak ve kendi araçlarını yaratarak hegemonyaya veya, başka bir deyişle, mevcut duruma karşı isyan etmeye motive etmesi ve yönlendirmesi için bir araç olması gerektiğini savunduğunu göstermektedir. Nesin dezavantajlı yaşam şartlarını vurgulayıp baskı gören toplumun durumunu ve baskıcı devleti ele alırken Bond baskıyı hem baskı yapan hem de baskı görenlerin açısından toplumun durumunu ve baskıcı rejimleri göstermektedir. Bu çalışmada nitel araştırma metodu ile metin analizi kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler : Toplumsal Eleştiri, Devrimci Tiyatro, Edward Bond, Aziz Nesin, Mizah, Şiddet, Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz, Lear.
Social criticism has been a prominent topic in social sciences since ancient times. It provides both direct and indirect guidance to how society should be organised while highlighting the dysfunctions within the social system. In literature, social criticism has been addressed by various writers. Turkish and British playwrights have also written plays handling social criticism to transform their societies. Aziz Nesin is a well-known socialist playwright in Turkish Theatre, while Edward Bond is regarded as one of the most significant playwrights in English Theatre. Nesin's Yaşar Neither Lives Nor Dies and Bond's Lear handle social issues by criticising oppressive governments. This thesis aims to explore how they treat social issues and direct their criticisms to society to face the social problems and ills inflicting on it. The study also tries to compare and contrast their criticism and treat their respective communities' social morality and structure in their works. Moreover, it focuses on Nesin's humour and Bond's utilisation of violence in selected plays to exhibit the prevalent injustices and flaws, such as corruption in society, and it demonstrates how both playwrights strive to make society face the inured injustice and take action towards revolutionary change to transform communities. To them, social corruption stems from social injustice and malfunction. Both blame the rulers, but they also direct their criticism to the members of the society who maintain the rulers in power and ignore the corrupt social structure. To ensure a healthy future, individuals need to acknowledge the injustices within the system and take responsibility for implementing radical change. This study has concluded that Nesin and Bond believe that art should serve as a tool to motivate and direct people to revolt against the hegemony or, in other words, against the status quo without taking arms or using force but by taking responsibility and creating their means. To highlight the disadvantaged living conditions of society and the oppressing regimes, Nesin provides a perspective of the oppressed, while Bond offers a perspective of both the oppressor and the oppressed. The study assumes a qualitative research method incorporating textual analysis. Keywords : Social Criticism, Revolutionary Theatre, Edward Bond, Aziz Nesin, Humour, Violence, Yaşar Neither Lives Nor Dies, Lear.
Tez (Doktora-PhD) - Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Dilleri ve Edebiyatı Anabilim Dalı, 2023.
Kaynakça var.
Antik çağlardan bu yana, sosyal bilimlerde geniş yer bulan toplumsal eleştiri, toplumsal sistemdeki aksayan yönlere işaret ederek toplumun nasıl organize olması gerektiği konusunda doğrudan ve dolaylı olarak kılavuzluk etmektedir. Toplumsal eleştiri, edebiyatta da yoğun olarak işlenmiştir. Dünyadaki birçok oyun yazarı gibi Türk ve İngiliz oyun yazarları da toplumlarını dönüştürmek için toplumsal eleştiriye başvurmuşlardır. Türk Tiyatrosunda Aziz Nesin, İngiliz Tiyatrosunda da Edward Bond, eserlerinde toplumsal eleştiriye sıklıkla yer veren önemli sosyalist oyun yazarlarındandır. Bu tez, Nesin'in Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz ve Bond'un Lear oyunlarında yazarların toplumsal konulara nasıl yaklaştıklarını ve toplumsal sorunların ve aksaklıkların fark edilmesi için eleştirilerini topluma nasıl yönelttiklerini irdelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca, bu çalışma, yazarların, eserlerinde kendi toplumlarında toplumsal ahlak ve yapıyı nasıl eleştirdiklerini de karşılaştırmalı olarak incelemeyi hedeflemektedir. Mevcut adaletsizlikleri ve aksaklıkları göstermek için seçilen oyunlarda, Nesin'in mizahtan ve Bond'un şiddetten faydalanmasına odaklanılmıştır. Yazarların, toplumu kanıksanmış adaletsizliklerle yüzleştirip toplumlarını dönüştürmek için devrimsel nitelikte değişim sağlamak uğruna harekete geçmeleri için nasıl çabaladıklarına değinilmiştir. Nesin ve Bond'a göre toplumsal yozlaşma, toplumsal adaletsizlikten ve işleyişteki bozukluklardan kaynaklanmaktadır. İki yazar da bu durumdan yöneticileri sorumlu tutmakta, fakat aynı zamanda, yozlaşmış toplumsal yapıyı görmezden geldikleri için toplumun diğer kesimlerine de eleştirmişlerdir. Sağlıklı bir gelecek için, bireylerin sistemdeki haksızlıkların farkına varmaları ve radikal değişim için sorumluluk almaları hayati önem taşımaktadır. Bu çalışma, sonuç olarak, Nesin ve Bond'un sanatın insanları silahlanmadan veya güç kullanmadan, sadece sorumluluk alarak ve kendi araçlarını yaratarak hegemonyaya veya, başka bir deyişle, mevcut duruma karşı isyan etmeye motive etmesi ve yönlendirmesi için bir araç olması gerektiğini savunduğunu göstermektedir. Nesin dezavantajlı yaşam şartlarını vurgulayıp baskı gören toplumun durumunu ve baskıcı devleti ele alırken Bond baskıyı hem baskı yapan hem de baskı görenlerin açısından toplumun durumunu ve baskıcı rejimleri göstermektedir. Bu çalışmada nitel araştırma metodu ile metin analizi kullanılmıştır. Anahtar Kelimeler : Toplumsal Eleştiri, Devrimci Tiyatro, Edward Bond, Aziz Nesin, Mizah, Şiddet, Yaşar Ne Yaşar Ne Yaşamaz, Lear.
Social criticism has been a prominent topic in social sciences since ancient times. It provides both direct and indirect guidance to how society should be organised while highlighting the dysfunctions within the social system. In literature, social criticism has been addressed by various writers. Turkish and British playwrights have also written plays handling social criticism to transform their societies. Aziz Nesin is a well-known socialist playwright in Turkish Theatre, while Edward Bond is regarded as one of the most significant playwrights in English Theatre. Nesin's Yaşar Neither Lives Nor Dies and Bond's Lear handle social issues by criticising oppressive governments. This thesis aims to explore how they treat social issues and direct their criticisms to society to face the social problems and ills inflicting on it. The study also tries to compare and contrast their criticism and treat their respective communities' social morality and structure in their works. Moreover, it focuses on Nesin's humour and Bond's utilisation of violence in selected plays to exhibit the prevalent injustices and flaws, such as corruption in society, and it demonstrates how both playwrights strive to make society face the inured injustice and take action towards revolutionary change to transform communities. To them, social corruption stems from social injustice and malfunction. Both blame the rulers, but they also direct their criticism to the members of the society who maintain the rulers in power and ignore the corrupt social structure. To ensure a healthy future, individuals need to acknowledge the injustices within the system and take responsibility for implementing radical change. This study has concluded that Nesin and Bond believe that art should serve as a tool to motivate and direct people to revolt against the hegemony or, in other words, against the status quo without taking arms or using force but by taking responsibility and creating their means. To highlight the disadvantaged living conditions of society and the oppressing regimes, Nesin provides a perspective of the oppressed, while Bond offers a perspective of both the oppressor and the oppressed. The study assumes a qualitative research method incorporating textual analysis. Keywords : Social Criticism, Revolutionary Theatre, Edward Bond, Aziz Nesin, Humour, Violence, Yaşar Neither Lives Nor Dies, Lear.