DSpace Repository

İSLAM DÜŞÜNCESİNDE ELEŞTİREL BİR PARADİGMANIN OLUŞUMU: TEHÂFÜT GELENEĞİ VE FELSEFÎ DEĞERİ

Show simple item record

dc.creator TORTUK GÖKDEMİR, Bilgehan Bengü; Süleyman Demirel Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi
dc.date 2021-06-30T00:00:00Z
dc.date.accessioned 2021-12-03T11:27:43Z
dc.date.available 2021-12-03T11:27:43Z
dc.identifier https://dergipark.org.tr/tr/pub/sduifd/issue/62972/820470
dc.identifier
dc.identifier.uri http://acikerisim.sdu.edu.tr/xmlui/handle/123456789/91757
dc.description Bu çalışmada İslâm düşüncesine Gazâlî’nin Tehâfütü’l-Felâsife isimli eseriyle başlayan Tehâfüt geleneği ve bu gelenekte yer alan eserlerin felsefî durumları ele alınacaktır. Bu çalışmanın amacı Tehâfütlere dair genel bilgiler verilmesinin yanı sıra Tehâfütlerin İslâm düşüncesi üzerindeki etkilerine değinilerek felsefî açıdan durumunu ortaya koymaya çalışmaktır. Bu amaç doğrultusunda zaman zaman Tehâfütlerde ele alınan konular içerisinden örnekler verilerek bu eserlerin felsefî değerlerinin olup olmadığı belirlenmeye çalışılmıştır. Düşünce tarihinde birtakım etkiler sebebiyle dönüşümlerin ve yeniden şekillenmelerin olduğu gözlemlenmektedir. İslâm düşünce tarihinde de benzer durumlar yaşanmış ve düşünce alanlarında yeniden şekillenmeler oluşmuştur. Zikredilen düşünce tarihinde bu dönüşüm noktalarından biri de Tehâfütlerin yazılmaya başlanması ve Tehâfüt tartışmalarıdır. Dolayısıyla Tehâfütler, İslâm düşüncesinde oluşan şekillenmeler üzerinde kayda değer etkilere neden olmuştur. Bu etkilerin olumlu yönde olduğuna dair görüşler mevcut olmakla birlikte özellikle felsefî düşünce açısından olumsuz yönde bir etkiye sahip olduğuna ilişkin görüşler de bulunmaktadır. Ancak açıktır ki Tehâfüt tartışmaları felsefe, kelâm ve tasavvuf alanlarında önemli etkilere sahiptir. Özellikle kelâm ve felsefe konularının bu etkiler sebebiyle iç içe geçmeye başladığı görülmektedir. Bu etkileri Osmanlı düşüncesinde Tehâfüt tartışmalarının yeniden başlatılmasında da görmek mümkündür. Zira Osmanlı dünyasında Tehâfüt tartışmaları özellikle ilmî düşüncenin hareketlenmesi ve canlılığını koruması için yönetim tarafından desteklenmesi neticesinde tekrar başlamış ve önemli ölçüde etkili olmuştur.
dc.description In this study, the Tahāfut tradition that started with the work of Ghazali called Tahāfut al-Falāsifa in the Islamic thought and the philosophical conditions of the works in this tradition will be discussed. The aim of this study is to give general information about the Tahāfuts, as well as to reveal its philosophical situation by including the effects of Tahāfuts on the Islamic thought. For this purpose, it is tried to be determined whether or not these works have philosophical values by giving examples among the subjects discussed in Tahāfuts from time to time. It is observed that there are transformations and reshaping in the history of thought due to some effects. Similar situations have taken place in the history of the Islamic thought and reshaping have occurred in the fields of thought. One of these transformation points in the history of thought mentioned is the beginning of the writing of the Tahāfuts and the discussion of the Tahāfut. Therefore, the Tahāfuts has had significant effects on the shaping of the Islamic thought. Although there are opinions that these effects are positive, there are also opinions that it has a negative effect especially in terms of philosophical thinking. However, it is clear that the discussions of Tahāfut have significant effects in the fields of philosophy, theology and Sufism. It is seen that especially the subjects of theology and philosophy are intertwined due to these effects. These effects can also be seen in the resumption of the Tahāfut discussions in the Ottoman thought. In the Ottoman world, the Tahāfut discussions started again as a result of the support of the administration for the movement of scientific thought and the protection of its vitality and it was significantly effective.
dc.format application/pdf
dc.language tr
dc.publisher Süleyman Demirel Üniversitesi
dc.publisher Süleyman Demirel University
dc.relation https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1377780
dc.source Issue: 46 5-25 en-US
dc.source 2602-2346
dc.source Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi
dc.subject İslâm Düşüncesi,Tehâfüt Geleneği,Felsefî Değer,Gazâlî,İbn Rüşd
dc.subject Islamic Thought,Tahāfut Tradition,Philosophical Value,Ghazali,Ibn Rushd.
dc.title İSLAM DÜŞÜNCESİNDE ELEŞTİREL BİR PARADİGMANIN OLUŞUMU: TEHÂFÜT GELENEĞİ VE FELSEFÎ DEĞERİ tr-TR
dc.title The Formation of a Critical Paradigm in the Islamic Thought: The Tradition of Tahāfut and Its Philosophical Value en-US
dc.type info:eu-repo/semantics/article
dc.citation Abdurrazık, Mustafa, Temhid li-Tarihi’l-Felsefeti’l-İslamiyye, Kahire, 1966.
dc.citation Arıcı, Müstakim, “Müzmin Felsefe Okuru Cârullah Efendi’nin Gözüyle Tehâfüt ve Tekfir Tartışmaları”, Sahn-ı Semân’dan Dârülfünûn’a, Osmanlı’da İlim ve Fikir Dünyası, Âlimler, Müesseseler ve Fikrî Eserler XVIIIi Yüzyıl, (ed. Ahmet Hamdi Furat vd.), Zeytinburnu Belediyesi Kültür Yayınları, İstanbul, Aralık 2018, C. 2, ss. 9-21.
dc.citation Arnaldez, Roger, “İslâm’da Felsefi Düşünce Nasıl Kötürümleşti”, çev. Ahmet Arslan, DTCFD, C. 28, S. 1-2, Ankara, 1970, ss. 231-241.
dc.citation Arslan, Ahmet, Haşiye Ala’t-Tehafüt Tahlili, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, İstanbul, 1987.
dc.citation Arslan, Ahmet, “Kemal Paşa-zâde’nin Hayatı, Kişiliği, Eserleri, Tehâfüt Haşiyesi, Çeviri Hakkında”, Kemal Paşa-zâde, Tehâfüt Haşiyesi (Hâşiya ‘alâ Tahâfut al-falâsifa), çev. Ahmet Arslan, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1987 içinde, ss. 1-16.
dc.citation Arslan, Ahmet, “Kemal Paşazâde’nin Felsefî Görüşleri”, Şeyhülislâm İbn Kemâl Sempozyumu, TDV Yayınları, Ankara, 1989, ss. 87-120.
dc.citation Arslan, Ahmet, “Ortaçağ İslâm Dünyasında Din-Felsefe İlişkileri ve Hocazâde’nin Tehâfüt’ü”, Uluslararası Hocazâde Sempozyumu (22-24 Ekim 2010 Bursa) Bildiriler, ed. Tevfik Yücedoğru vd., Bursa Büyükşehir Belediyesi, Bursa, 2011, s.35-53.
dc.citation Atay, Hüseyin, “Gazâlî ve İbn Rüşd Felsefesinin Karşılaştırılması”, Kelam Araştırmaları, C. 1, S. 2, Y. 2003, ss. 3-48. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/179658 (07.05.2020).
dc.citation Aydın, İbrahim Hakkı, “Tehâfüt Geleneği Üzerine Bir Değerlendirme”, Atatürk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, S. 26, 2006, Erzurum, 2006, ss. 57-74.
dc.citation Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetü'l-arifin esmaü'l-müellifin ve asarü'l-musannifin, 2 cilt, C.1, istinsah ve tsh. Kilisli Rifat Bilge-İbnülemin Mahmûd Kemal İnal, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara, 1951.
dc.citation Bağdatlı İsmail Paşa, Hediyyetü'l-arifin esmaü'l-müellifin ve asarü'l-musannifin, 2 cilt, C. 2, istinsah ve tsh. İbnülemin Mahmûd Kemal İnal-Avni Aktuç, Milli Eğitim Bakanlığı, Ankara, 1955.
dc.citation Bağdatlı İsmail Paşa, Keşfu’z-Zunun Zeyli Îzâh el-Meknûn fî el-Zeyli alâ Keşf al-Zunûn an esâmî el-kütübi ve’l-fünûn, 2 cilt, haz. Şerafettin Yaltkaya, Milli Eğitim Basımevi, İstanbul, 1972.
dc.citation Baykan, Erdal, “İslâm’ın Felsefî Dili: Meşşailer Yeniden Gelir mi?”, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2016 (36), ss. 1-4.
dc.citation Bolay, Süleyman Hayri, “Klasik Dönem Osmanlı Düşüncesi ve Osmanlı’da Tehâfüt Tutkusu”, Osmanlı, 12 cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, C. 7, ss. 111-127.
dc.citation Bolay, Süleyman Hayri, Osmanlı Düşünce Dünyası, Akçağ Yayınları, Ankara, 2011.
dc.citation Bursalı Mehmet Tahir, Osmanlı Müellifleri, 3 cilt, haz. A. Fikri Yavuz-İsmail Özen, Meral Yayınevi, İstanbul, ts.
dc.citation Câbirî, M. Âbid el-, “Gazâlî Düşüncesinin Temel Unsurları ve Çelişkileri”, (çev. Mesut Okumuş), AÜİFD, C. XLIV (2003), S. 1, s. 399-413.
dc.citation Corbin, Henry, İslam Felsefesi Tarihi Başlangıçtan İbn Rüşd’ün Ölümüne, çev. ve notlandıran Hüseyin Hatemî, İletişim Yayınları, İstanbul, 1994.
dc.citation Demir, Remzi, Philosophia Ottomanica, 3 cilt, Lotus Yayınevi, Ankara, 2005.
dc.citation Descartes, Rene, Metod Üzerine Konuşma, çev. K. Sahir Sel, Sosyal Yayınlar, İstanbul, 1994.
dc.citation Descartes, Rene, Felsefenin İlkeleri, çev. Mesut Akın, Say Yayınları, İstanbul, 2007.
dc.citation Erdoğan, Ömer Faruk, “Osmanlı’da Kelâm-Felsefe İlişkisi ve Tehâfüt Geleneği”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, C. 14, S. 28, 2016, ss. 273-326. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/792605 (22.08.2020).
dc.citation Gazâlî, Ebû Hâmid Muhammed el-, el-Munkızu mine’d-Dalâl el-Mevsıli ilâ zi’l-izzeti ve’l-celâl, 5. Tab., thk. ve tak. Cemil Saliba-Kamil Iyad, Matbaatu’l-Câmiati’s-Suriye, Dımeşk, 1956.
dc.citation Gazâlî, Ebû Hâmid Muhammed el-, el-Mustasfa min ilmi’l-usûl, 2 cilt, tadim ve ta’lik: Eş-Şeyh İbrahim Muhammed Ramazan, Dâru’l-Erkam, Beyrut-Lübnan, 1994.
dc.citation Gazâlî, Ebû Hâmid Muhammed el-, Mustasfa-İslam Hukukunda Deliller ve Yorum Metodolojisi, 2 cilt, çev. Yunus Apaydın, Rey Yayıncılık, Kayseri, 1994.
dc.citation Gazâlî, Ebû Hâmid Muhammed el-, Felsefenin Temel İlkeleri Makasıd el-Felâsife, çev. Cemaleddin Erdemci, Vadi Yayınları, Ankara, 2002.
dc.citation Gazâlî, Ebû Hâmid Muhammed el-, Tehâfütü’l-Felâsife, (nşr. Macid Fahri), Dâru’l-Meşrik, Beyrut-Lübnan, 1990.
dc.citation Gazâlî, Ebû Hâmid Muhammed el-, Tehâfütü’l-Felâsife-Filozofların Tutarsızlığı, çev. Mahmut Kaya-Hüseyin Sarıoğlu, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2014.
dc.citation Gazâlî, El-Munkızu min-ad-dalâl, (çev. Hilmi Güngör), Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, İstanbul, 1990.
dc.citation Gökdağ, Kâmuran, “Giriş”, Mehmet Emin Üsküdârî, Telhîsu Tehâfüti’l-Hukemâ Tehâfüt Özeti, Eleştirmeli metin ve çev. Kâmuran Gökdağ, , Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2014 içinde, ss. 15-159.
dc.citation Günaltay, Şemseddin (Şemsüddin Günaltay), “İslâm Dünyasının İnhitatı Sebebi Selçuk İstilâsı mıdır?”, Belleten, C. II, S. 5-6, II Kanun-Nisan 1938, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1994, ss. 73-88.
dc.citation Güzel, Abdurrahim, Karabâğî ve Tehâfüt’ü, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1991.
dc.citation Hoca Sadettin, Tacu’t-Tevârih, 5 cilt, sad. İsmet Parmaksızoğlu, Kültür Bakanlığı Yayınları, İstanbul, 1979.
dc.citation Hocazâde Muslihittin Mustafa, et-Tehâfüt fi’l-Muhâkeme beyne’l-Gazzâlî ve’l-Felâsife-Hocazâde’in Tehâfüt’ü, (tah.ve nşr. Luay Hatem Yaqoob), Dâru’r-Risâleti’l-Âlemiyye, Beyrut-Lübnan, 2018.
dc.citation İbn Haldûn, Mukaddime, 3 cilt, çev. Zakir Kadiri Ugan, MEB Yayınları, İstanbul, 1989.
dc.citation İbn Rüşd, Tehafutu’t-tehafut, 2 cilt, nşr. Süleyman Dünya, Darul-Maarif, Kahire, 1968.
dc.citation İbn Rüşd, Tutarsızlığın Tutarsızlığı, çev. Kemal Işık-Mehmet Dağ, O.M.U. Yayınları, Samsun, 1986.
dc.citation İzmirli, İsmail Hakkı, İslâm’da Felsefe Akımları, Kitabevi Yayınları, İstanbul, 1995.
dc.citation Kalın, İbrahim, “Osmanlı Düşünce Geleneğinin Oluşumu”, Osmanlı, 12 cilt, C. 7, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, ss. 38-43.
dc.citation Karlığa, Bekir, “Gazâlî ve Tehâfüt el-Felâsife”, Ebû Hâmid Muhammed el-Gazâlî, Tehâfüt el-Felâsife Filozofların Tutarsızlığı, çev. Bekir Karlığa, Çağrı Yayınları, İstanbul, 1981 içinde, ss. XVII-XXXI.
dc.citation Karlığa, Bekir, “Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin Yeni Bulunan Bir Fizik Kitabı Tercümesi ve Onsekizinci Yüzyılın Başında Osmanlı Düşüncesi”, Bilim-Felsefe-Tarih I, Hikmet Neşriyat, İstanbul, 1991, ss. 277-327.
dc.citation Karlığa, Bekir, “Gazzalî”, DİA, İstanbul, 1996, C. 13, ss. 518-530.
dc.citation Karlığa, Bekir, “Osmanlı Düşüncesinin Oluşumu”, Osmanlı, 12 cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, C. 7, ss. 28-37.
dc.citation Kâtip Çelebi, Keşfü’z-Zunûn an Esâmi’l-Kütübi’l-Fünûn, 6 cilt, Mektebetü’l-Faysaliyye, Mekke, 1981.
dc.citation Kâtip Çelebi, Mîzânu’l-Hak fî İhtiyâri’l-Ehakk-İslâm’da Tenkit ve Tartışma Usûlü, sad. Süleyman Uludağ-Mustafa Kara, Marifet Yayınları, İstanbul, 2001.
dc.citation Kaya, Mahmut, “Giriş”, , Ebû Hâmid Muhammed el-Gazâlî, Tehâfütü’l-Felâsife-Filozofların Tutarsızlığı, çev. Mahmut Kaya-Hüseyin Sarıoğlu, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2014 içinde, ss. 11-15.
dc.citation Kehhale, Ömer Rıza, Mu’cemu’l-Müellifîn Terâcimu Müsennifi’l-Kütübi’l-Arabiyye, 4 cilt, Müessesetü’l-Risale, Beyrut, C. 2, 1993.
dc.citation Kemal Paşa-zâde, Tehâfüt Haşiyesi (Hâşiya ‘alâ Tahâfut al-falâsifa), çev. Ahmet Arslan, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1987.
dc.citation Kılıç, Muhammet Fatih, “Ali Tûsî’nin Gazâlî’nin Tehâfüt’ünün On Yedinci Meselesine Katkıları”, Beytulhikme An International Journal of Philosophy, Volume 6, Issue 2, December 2016, s. 57-78. http://www.beytulhikme.org/Makaleler/1575527705_04_Kilic_(57-78).pdf (20.06.2020).
dc.citation Kılıç, Muhammet Fatih, “Hocazâde’nin Tehâfüt’ünün Sebeplik Bölümü Üzerine Bir İnceleme”, Nazariyat İslâm Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi, 3/1 (Ekim 2016), ss. 45-78.
dc.citation Küyel, Mübahat Türker, Üç Tehâfüt Bakımından Felsefe Din Münasebeti, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, Doktora Tezi, 1956.
dc.citation Öçal, Şamil, “Felsefe-Kelam İlişkisi”, İslam Felsefesi Tarihi, ed. Bayram Ali Çetinkaya, Grafiker Yayınları, Ankara, 2012, ss. 462-490.
dc.citation Öçal, Şamil, “İslam Dünyasında Gazâlî Sonrasında Bilim ve Felsefenin Temellükü”, Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi (KÜSBD), Cilt: 9, Sayı: Özel, Aralık, 2019, ss. 71-82.
dc.citation Öçal, Şamil, İslam Düşüncesinde Felsefe-Kelam İlişkisi, Fecr Yayınları, Ankara, 2017.
dc.citation Öktem, Ülker, Mestcizâde’nin “Al-Hilâfiyyât bayna al-Hukemâ ma’a al-Mutakallimîn va al-Hilâfiyyât bayna al-Mu’tazila ma’a al-Aşâ’ira va al-Hilâfiyyât bayna al-Aşâ’ira ma’a al-Mâturîdiyya” Adlı Eseri, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe Anabilim Dalı, Doktora Tezi, Ankara 1993.
dc.citation Öktem, Ülker, “Hilâfiyyât, Mestcizâde ve ‘Hilâfiyyât’ı”, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, XLVIII (2007), S. II, Ankara, 2007, ss. 21-36.
dc.citation Razi, Fahreddin, Kelâm’a Giriş (el-Muhassal), çev. Hüseyin Atay, Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Yayınları, Ankara, 1978.
dc.citation Razi, Fahreddin, el-Mebâhisu’l-Meşrıkıyye fî ilmi’l-ilâhiyyât ve’t-tabiiyyât, 2 cilt, Dâru’l-Kitâbi’l-Arabî, Beyrut-Lübnan, 1990.
dc.citation Sarıoğlu, Hüseyin, “Osmanlı’da Felsefe-Kelam-Tasavvuf İlişkileri”, Osmanlı, 12 cilt, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 1999, C. 8, ss. 217-223.
dc.citation Sözen, Kemal, İbn Kemal’de Metafizik, Fakülte Kitabevi, Isparta, 2001.
dc.citation Sözen, Kemal, “Klasik Dönemde Osmanlı-Türk Düşüncesi”, Yeni Türkiye, Yıl: 8, Sayı: 46, Temmuz-Ağustos 2002, ss. 93-104.
dc.citation Sözen, Kemal, “Klâsik Dönem Osmanlı Bilginlerinin Felsefeye Karşı Tutumu”, Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Y. 2005/1, S. 14. Isparta, 2005, ss. 1-23.
dc.citation Şemseddin Sami, Kamusûl-A’lam, 6 cilt, C. 4, Mihrân Matbaası, İstanbul, 1331/1894.
dc.citation Şeyhülislam Musa Kazım Efendi, “İbn Rüşd’ün Felsefî Metodu ve İmam Gazâlî ile Bazı Konulardaki Münazarası”, Şeyhülislam Musa Kazım Efendi, Külliyât, Dînî ve İctimâî Makaleler, haz. Ferhat Koca, Ankara Okulu Yayınları, Ankara, 2002, ss. 209-266.
dc.citation Taşköprülüzâde Ahmet Efendi, Osmanlı Bilginleri eş-Şakâiku’n-Nu’mâniyye fî ulemâi’d-Devleti’l-Osmâniyye, çev. Muharrem Tan, İz Yayıncılık, İstanbul, 2007.
dc.citation Tûsî, Alâaddin Ali, Tehâfütü’l-Felâsife, (thk. Rıza Saade), Daru’l-Fikri’l-Lübnanî, Beyrut, 1990.
dc.citation Tûsî, Alâaddin Ali, Tehâfütü’l-Felâsife (Kitabu’z-Zuhr), çev. Recep Duran, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1990.
dc.citation Uzunçarşılı, İ. Hakkı, Osmanlı Tarihi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara, 1988.
dc.citation Üsküdârî, Mehmet Emin, Telhîsu Tehâfüti’l-Hukemâ Tehâfüt Özeti, Eleştirmeli metin ve çev. Kâmuran Gökdağ, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları, İstanbul, 2014.
dc.citation Vaux, Bernard Carra de, el-Gazâlî, nakalehu ile’l-Arabiyye Adil Züaytir, el-Müessesetü’l-Arabiyye li’d-Dirasat ve’n-Neşr, Beyrut, 1984.
dc.citation Yaltkaya, Şerafettin, “Tanzimattan Evvel ve Sonra Medreseler”, Tanzimat I Yüzüncü Yıldönümü, Maarif Matbaası, İstanbul, 1940, ss. 463-467.
dc.citation Yıldırım, Hüsamettin, “Tehâfütlerin İslâm Düşüncesindeki Yeri ve Önemi”, Hikmet Yurdu, Y. 4, C. 4, S. 7, Ocak-Haziran 2011, ss. 115-133.
dc.citation Yücedoğru, Tevfik, Veysel Kaya, “Tehâfütler – İçerik ve Yöntem Açısından Bir Karşılaştırma”, Uluslararası Hocazâde Sempozyumu (22-24 Ekim 2010 Bursa) Bildiriler, ed. Tevfik Yücedoğru vd., Bursa Büyükşehir Belediyesi, Bursa, 2011, s.365-380.


Files in this item

Files Size Format View

There are no files associated with this item.

This item appears in the following Collection(s)

Show simple item record

Search DSpace


Advanced Search

Browse

My Account