| dc.description |
<p>Dünya kentlerinin bir kısmında kültürel haritalama uygulamasıdeneyimlenmektedir. Ancak kültürel haritalamanın mekânsal planlamadakullanılabilirliği ve uygulama kapsamına dair şehir planlama disiplini akademikyazını kısıtlıdır. Türkiye, kültür açısından zengin bir coğrafyada yer almaktadır.Bu zenginliğin kentleşme ve kalkınma süreçlerinde sürdürülebilirliğininsağlanabilmesi için, doğru verilerle, yerinde ve zamanında doğal ve kültürelvarlık ve değerlerin koruma kullanma dengesinin ve sürdürülebilirliklerine esasortamının oluşturulması gerekmektedir.Dünya uygulamalarının aksine, kültürel planlama bir araç olarak Türkiyemekânsal planlama pratiğinde yeterince önemsenmemekte, mekânsalplanlamada bir alt araştırma girdisi olarak çalışılmasında ve değer ve varlıklarınbütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesinde eksik kalınmaktadır. Farklı birifadeyle, Türkiye’de kültürel planlama kavramsal açısından ve konusu olanvarlıkların, değerlerin ilgili koruma ve kullanma süreci, aşamaları ile çıktısı olankültürel haritanın yaratımı ihmal edilmektedir. Kültürel haritalama mekânsalplanlamanın bir aracı değildir.Söz konusu sorun alanında kent kuramı ve kent yaşamı açısından kültürelharitalamanın çalışılması ihtiyacı mevcuttur. Bu bağlamda; Teze; kültürelharitalama konu edilmiştir. Kültürel haritalama yönteminin uygulamasıaçıklanarak mekânsal planlama pratiğinde bu yöntemin bir araç olarakkullanılabilirliği bir örnek çalışma üzerinden irdelenmiştir.Bu Tezde; şehir planlama disiplini açısından mekânsal planlama çalışmalarındakültürel haritalama yöntemi açıklanarak Uşak Kenti Kültürel Haritası’nınoluşturulması ve bu çalışma üzerinden kültürel haritanın mekânsal planlama ileilişkisinin değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Araştırmanın kültürel haritalamaçalışmalarına altlık olması, hazırlanabilirliğinin ve uygulanabilirliğininsağlanması için girdilerin tespiti ve idari ve yasal düzenlemelere yön gösterilmesidiğer amaçlardır. Çalışmanın şehir planlama disiplini yanı sıra, turizm, sanat vedoğal ve kültürel kaynakların tespiti yoluyla kente, ilgili sektörlere ve toplumakatkı sağlaması öngörülmüştür.ivBelirtilen amaç ve hedefler temelinde Tez çalışmasında; kültürel haritalamakavramı irdelenmiş, mekânsal planlamanın bir aracı olan kültürel haritalamanınönemi vurgulanmış, bir örnek bazında deneyimlenmiş ve ülke şehir planlamapratiğinde bu aracın kullanımına dair bir önerme geliştirilmiştir. Tezde; NETCADProgramı kullanılarak tematik analiz ve saha çalışması yapılmış, haritalama veörneklem yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmanın Tez çalışması olması ve Covid19 Pandemisi sebebiyle örnek çalışma Dünya örneklerinde deneyimlenen süreçve kapsamda hazırlanamamıştır.Ulusal kültürel haritalama çalışmasına öncü olması amacıyla öncelikle Dünyagenelinde farklı tür ve ölçeklerdeki kültürel haritalama uygulama örnekleriincelenmiştir. Ardından kültürel haritalamanın Türkiye’deki ilk uygulama örneğiolan Uşak Kenti Kültürel Haritası hazırlanmıştır. Uşak halkının, mekânların,varlık ve değerlerinin bütünselliği olan haritanın kültürel planlama ve kentselplanlama pratiğindeki yeri, entegrasyonu ve uygulanabilirliği, ilgili ulusalmevzuat ve sorumlu aktörler bağlantılı, sorgulanmıştır.Kavramsal çerçevede; kültür, kültürel varlık, kültürel miras ve kültürel kaynaklartanımlarına açıklık getirilmiş ve belirtilen kavramların kültürel haritalamakavramı ile ilişkisi aktarılmıştır. Var olmayan bir uygulama aracının kapsamı,hazırlanma yöntemi ve mekânsal planlama sürecindeki yeri tanımlanarak özgünbir çalışma oluşturulmuştur. Bu yönüyle araştırma, şehir planlama disiplinalanında bir ilktir.Dünya uygulamalarının incelenmesi neticesinde; kültürel haritalamanın, kentselplanlama çalışmalarının altlığı olarak katkı sağlaması, kentin ve yakınçevresindeki kültürel ve doğal kaynakların tespiti, korunarak sürdürülebilirkılınması ve kentlilik bilincinin arttırılması amacıyla hazırlandığı belirlenmiştir.Mekân ve kentli arasındaki bağlantıların güçlendirilmesi, kentin yerelayrıcalıklarının ve kimlik öğelerinin tanıtımı ve öğretimi, turizm sektöründekullanımı ve kültürel topluluklar arasında işbirliğinin geliştirilmesi kültürelharitaların diğer hazırlanma gerekçeleridir. Kültürel haritalamanın katılımcı biryaklaşım ile kentsel mekânın yeniden düzenlenmesinde bir araç olarakkullanıldığı da belirlenmiştir.İlgili ulusal mevzuatta açık ve kavramsal bir tanımlama yapılmasa ve planlamasürecindeki dâhil olması gereken aşama belirtilmese de, hazırlanmasına imkânveren yasal düzenleme maddelerinin tespiti yapılmıştır. Belirlenen mevzuatçerçevesinde kültürel haritaların kente ait yeni hazırlanacak imar planları yanısıra, mevcut imar veya mekânsal planları olan alanlar ile her tür ve ölçekli plandeğişikliklerde dikkate alınabileceği sonucuna varılmıştır.Ancak, bir kültürel haritayı hazırlamak için katılımcı bir yaklaşıma ve ekipçalışmalarına ihtiyaç duyulmaktadır. İncelenen örneklerde verildiği üzere,kültürel haritanın hazırlık aşamasında hazırlanmasından sorumlu ilgili aktörtarafından iş bölümü yapılmakta; kapsamlı veri toplamayı gerektiren anketçalışmaları, saha çalışmaları, toplantı ve çalıştaylar düzenlenerek veya CBSkullanımı gibi yol ve yöntemler izlenerek kültürel haritalama çalışmasıyapılmaktadır. Hazırlanan kültürel haritalar, internet ortamında, kamu ve ilgilivaktörlerle paylaşılmaktadır. Ülke uygulamalarının söz konusu nitelikleriharitalama sürecinin temel gerekleridir.Araştırma sonucunda; Uşak Kenti Kültürel Haritası'nın Türkiye'deki kamuidareleri, yerel yönetimler ve akademik yazına şehir planlama disiplini vekültürel odaklı çalışmalarda öncü olarak kullanabileceği, Uşak örneğinde olduğugibi doğal ve kültürel kaynakların sadece somut mirastan oluşmadığı, kültürünkültür endüstrileri, kentsel doku gibi unsurlardan oluşan yapısal çevre ile birliktedüşünülmesi gerektiği ve kültürel bölgeler oluşturularak bu bölgelere önceliktanınması gerektiği sonucuna varılmıştır. Araştırmada ayrıca, kültürel haritanınTürkiye’deki idari ve yasal düzenlemeler gereğince koruma ve mekânsalplanlama çalışmalarında bir araç olarak kullanmasında çeşitli tür ve ölçektezorluklar tespit edilmiştir.Türkiye’de mekânsal planlamada kültürel haritalama yapılmalıdır. Açıktır ki,Kültürel haritalama çalışması yapılacak ise, Dünya örneklerine benzer bir süreç,yaklaşım ve kapsamın uygulanması gerekmektedir. Aksi halde, elde edilecek çıktıürün sadece veri toplama ve kültürel kaynak envanteri mahiyetinde olacaktır.<br></p> |
|