| dc.description |
<p>Günümüzde küresel ısınma yüzey ve yeraltı sularını doğrudan etkilemektedir. Tarımsal faaliyetlerin yoğun olarak gerçekleştirildiği Sandıklı (Afyonkarahisar) Havzası’nda sulama suyu ihtiyacı çoğunlukla yeraltısularından sağlanmaktadır. Havzada yeraltısularının en önemli beslenim elemanı yağıştır. Sulama amaçlı su çekimleri yanısıra yağış miktarındaki azalmalarda yeraltısuyu seviyesinde önemli düşümlere neden olmaktadır. Bu çalışmada seviye düşümleri üzerinde kuraklığın etkisi tartışılmıştır. Kuraklığın belirlenmesi için havzayı temsil eden Afyonkarahisar, Sandıklı, Şuhut ve Dinar meteoroloji istasyonlarına ait 1986-2022 yılları arası yağış verileri Standartlaştırılmış Yağış İndeksi (SYİ) ve Ondalıklar İndeksi (Oİ) yöntemleri ile değerlendirilmiştir. Havzada SYİ yöntemine göre farklı yıllarda “hafif-orta-aşırı kurak” dönemler gözlenirken, Oİ yöntemine göre “normalin altı-çok altı yağış” olan dönemler belirlenmiştir. Kuraklığın gözlendiği bu dönemler ortalama yıllık yağıştan eklenik sapma yöntemi ile de örtüşmektedir. </p><p><br></p><p>Havza genelinde yeraltısuyu dinamiğine açıklık getirmek amacıyla 2007-2010 yılları arasında periyodik olarak 7 dönem seviye ölçümleri yapılmış ve mevsimsel değişim incelenmiştir. Genel olarak Kuruçay ovasında yeraltısuyu seviyesi yağışlı dönemlerde 3.29-75.18 m arasında değişirken, kurak dönemlerde 4.38-83.65 m arasında, Küçük Sincanlı ovasında ise yağışlı dönemlerde 0.75-4.48 m ve kurak dönemlerde 1.09-4.85 m arasında ölçülmüştür. Günümüz verileri ile meteorolojik kuraklığın etkisini takip edebilmek için Alamescit ve Menteş yerleşim merkezlerinde bulunan rasat kuyularında yapılmış aylık statik seviye ölçümleri incelenmiştir. Alamescit’de yer alan kuyuda 15 yıllık (2008-2022) sürede yeraltısuyu seviye düşümü 7 m, Menteş’de yer alan kuyuda ise 21 yıllık (2002-2022) süre boyunca düşüm miktarı 9 m civarındadır. Ayrıca, 2020-2022 yılları arasında aylık düzenli seviye ölçümlerinin bulunduğu Akın, Ekinhisar, Koçhisar, Serban ve Sorkun yerleşim merkezlerindeki rasat kuyuları verileri de irdelendirilmiştir. Değerlendirme sonuçlarına göre havzada yüksek oranda seviye düşümlerinin aşırı yeraltısuyu çekimi ile ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Özellikle su ihtiyacı fazla olan ürünlerin yetiştirildiği bölgelerde yersel olarak 25 m’ye kadar ulaşan yeraltısuyu seviye düşümleri gözlenmiştir. Bölgede iklim değişikliğine bağlı olarak sıcaklığın artışı ve yıllık yağışın büyük bir kısmını oluşturan kış yağışlarının azalma eğilimi göstermesi yeraltısuyu potansiyelini etkilemektedir. Meteoroloji istasyonu verilerine göre hesaplanan SYİ ve Oİ indeksleri “orta-aşırı kurak” yıllar ile “normalin çok altı” yağış alan yıllarda yeraltısuyu seviye değişimlerinin olumsuz etkilendiği görülmektedir. Bölgesel olarak son yıllarda yeteri kadar yağış alamayan havzada ortalama 8-9 m civarında seviye düşümü tespit edilmiştir. Havzalarda yeraltısularının korunması, sürdürülebilir gelişimi ve yönetimine katkı sağlamak için iklim değişikliklerinin farklı kuraklık indeks yöntemleri ile izlenmesi faydalı olacaktır. </p><div><br></div> |
|