İslâm medeniyetinin batı sınırı olan Endülüs Müslümanlar tarafından kısa zamanda fethedilmesi, sahip olduğu coğrafî konumu ve tarih sahnesinden çekilmesi gibi açılardan ilgi çekici bir bölgedir. Siyâsî olayların yanı sıra Endülüs'ün sonraki medeniyetlere miras olarak bıraktığı ilmî ve kültürel müktesebâtın bu haklı ilgide yeri vardır. Birçok alanda olduğu gibi İslâmî ilimlerde de istifade edilecek çeşitli eserleri erbabına hediye eden Endülüs'te kırâat ilminin özel bir yeri olduğu aşikardır. Nitekim bölge birçok kurrâ yetiştirmiş ve önemli kaynak eserler ortaya koymuştur. Endülüs'ün önemli kurrâsından olan Muhammed b. Şüreyh hac farîzası için gittiği doğu seferinde kırâat âlimleriyle görüşerek birçok kurrâdan ders almış ve kırâat icâzetnamesiyle memleketine dönmüştür. Endülüs'e dönüşünden sonra kırk yılı aşkın bir süre boyunca kırâat okutmuş ve kırâat eğitiminde kullanılabilen bir kaynak materyal olması amacıyla el-Kâfî fi'l-Kırââti's-Sebʿ adlı kitabını telif etmiştir. Bu eser birçok kırâat kitabının kaynakları arasında yer almış ve âlimlerin kırâat okurken başvurdukları bir ders kitabı hüviyetini kazanmıştır. Muhammed b. Şüreyh'in el-Kâfî fi'l-Kırââti's-Sebʿ adlı eseri çerçevesinde kırâat ilmindeki yeri ve önemini incelediğimiz bu çalışmada, önce Endülüs tarihi hakkında genel bilgi verilmiş, İbn Şüreyh'in hayatı, yaşadığı dönem ve ilmî şahsiyeti incelenmiştir. Ardından eserin farklı nüshaları, eser üzerine yapılan çalışmalar ve kendisinden sonraki döneme etkileri ele alınmış ve eserin muhteva tahlili yapılmıştır. Burada eserde yer alan isnâd zincirleri, kırâatte usûl meseleleri ve ferşü'l-hurûfa dair hususlar incelenmiştir. Ayrıca müellifin bu konuları ele alırken izlediği yöntem ve kırâat tercihleriyle ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Bu tahlil muvacehesinde İbn Şüreyh'in kırâat meselelerine bakışı ve bu ilme dair tasavvuru ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kur’ân, Kırâat İlmi, İbn Şüreyh, el-Kâfî, Endülüs, Kırâât-i Sebʿa.
Andalusia, which is the western border of Islamic civilization, is an interesting region in many respects, such as being conquered by Muslims in a short time, its geographical location and its withdrawal from the historical scene. In this respect, besides the political events, the scientific and cultural acquis that Andalusia left as a legacy to the next civilizations has a great contribution. It is obvious that the ilm al-qiraat has a special place in Andalusia, which presents various beneficial works for the scholars in the field of Islamic sciences, as in many other sciences. As a matter of fact, the region has trained many qiraat scholars and introduced source of notable works. One of the important qiraat scholars in Andalusia, Muhammed b. Shuraih when he went to the eastern expedition for the pilgrimage met with qiraat scholars, took lessons from them and returned to his hometown with a qiraat certificate. After his return to Andalusia, he taught qiraat for more than forty years and wrote his book al-Kâfî fi'l-Kırâti's-Sebʿ in order to be a source material that can be used in qiraat education. This work has been among the sources of many qiraat books and has gained reference textbook that is referred by scholars while reading qiraat. In the first part of this study, which we examine Muhammed b. Shuraih's place and importance in the ilm al-qiraat within the framework of Shuraih's work al-Kâfî fi'l-Kırâti's-Sebʿ, information about the history of Andalusia has been given and the his life, era of his life, and his scientific personality are examined. In the second part, the content of the work has been analyzed after examining the different copies of the work, the studies about it and its effects on the next period. In line with this analysis, Ibn Shuraih's point of view on the issues of qiraat and his vision of this science have been tried to be revealed. Key Words: Quran, Ilm al-Qiraat, Ibn Shuraih, al-Kaafi, Al-Andalus, Saba of Qiraat.
Tez (Yüksek Lisans), Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, 2021.
Kaynakça var.
İslâm medeniyetinin batı sınırı olan Endülüs Müslümanlar tarafından kısa zamanda fethedilmesi, sahip olduğu coğrafî konumu ve tarih sahnesinden çekilmesi gibi açılardan ilgi çekici bir bölgedir. Siyâsî olayların yanı sıra Endülüs'ün sonraki medeniyetlere miras olarak bıraktığı ilmî ve kültürel müktesebâtın bu haklı ilgide yeri vardır. Birçok alanda olduğu gibi İslâmî ilimlerde de istifade edilecek çeşitli eserleri erbabına hediye eden Endülüs'te kırâat ilminin özel bir yeri olduğu aşikardır. Nitekim bölge birçok kurrâ yetiştirmiş ve önemli kaynak eserler ortaya koymuştur. Endülüs'ün önemli kurrâsından olan Muhammed b. Şüreyh hac farîzası için gittiği doğu seferinde kırâat âlimleriyle görüşerek birçok kurrâdan ders almış ve kırâat icâzetnamesiyle memleketine dönmüştür. Endülüs'e dönüşünden sonra kırk yılı aşkın bir süre boyunca kırâat okutmuş ve kırâat eğitiminde kullanılabilen bir kaynak materyal olması amacıyla el-Kâfî fi'l-Kırââti's-Sebʿ adlı kitabını telif etmiştir. Bu eser birçok kırâat kitabının kaynakları arasında yer almış ve âlimlerin kırâat okurken başvurdukları bir ders kitabı hüviyetini kazanmıştır. Muhammed b. Şüreyh'in el-Kâfî fi'l-Kırââti's-Sebʿ adlı eseri çerçevesinde kırâat ilmindeki yeri ve önemini incelediğimiz bu çalışmada, önce Endülüs tarihi hakkında genel bilgi verilmiş, İbn Şüreyh'in hayatı, yaşadığı dönem ve ilmî şahsiyeti incelenmiştir. Ardından eserin farklı nüshaları, eser üzerine yapılan çalışmalar ve kendisinden sonraki döneme etkileri ele alınmış ve eserin muhteva tahlili yapılmıştır. Burada eserde yer alan isnâd zincirleri, kırâatte usûl meseleleri ve ferşü'l-hurûfa dair hususlar incelenmiştir. Ayrıca müellifin bu konuları ele alırken izlediği yöntem ve kırâat tercihleriyle ilgili değerlendirmeler yapılmıştır. Bu tahlil muvacehesinde İbn Şüreyh'in kırâat meselelerine bakışı ve bu ilme dair tasavvuru ortaya konulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kur’ân, Kırâat İlmi, İbn Şüreyh, el-Kâfî, Endülüs, Kırâât-i Sebʿa.
Andalusia, which is the western border of Islamic civilization, is an interesting region in many respects, such as being conquered by Muslims in a short time, its geographical location and its withdrawal from the historical scene. In this respect, besides the political events, the scientific and cultural acquis that Andalusia left as a legacy to the next civilizations has a great contribution. It is obvious that the ilm al-qiraat has a special place in Andalusia, which presents various beneficial works for the scholars in the field of Islamic sciences, as in many other sciences. As a matter of fact, the region has trained many qiraat scholars and introduced source of notable works. One of the important qiraat scholars in Andalusia, Muhammed b. Shuraih when he went to the eastern expedition for the pilgrimage met with qiraat scholars, took lessons from them and returned to his hometown with a qiraat certificate. After his return to Andalusia, he taught qiraat for more than forty years and wrote his book al-Kâfî fi'l-Kırâti's-Sebʿ in order to be a source material that can be used in qiraat education. This work has been among the sources of many qiraat books and has gained reference textbook that is referred by scholars while reading qiraat. In the first part of this study, which we examine Muhammed b. Shuraih's place and importance in the ilm al-qiraat within the framework of Shuraih's work al-Kâfî fi'l-Kırâti's-Sebʿ, information about the history of Andalusia has been given and the his life, era of his life, and his scientific personality are examined. In the second part, the content of the work has been analyzed after examining the different copies of the work, the studies about it and its effects on the next period. In line with this analysis, Ibn Shuraih's point of view on the issues of qiraat and his vision of this science have been tried to be revealed. Key Words: Quran, Ilm al-Qiraat, Ibn Shuraih, al-Kaafi, Al-Andalus, Saba of Qiraat.