Araplarla Bizanslıların ilişkileri çok eskilere dayanıyor olmakla beraber Müslüman Arapların Bizans İmparatorluğu ile ilk ilişkileri ise bu dinin peygamberi Hz. Muhammed döneminde başlamıştır. O devirde cereyan eden bu denli ikili ilişkiler onu takip eden Emevî ve Abbâsilerin eliyle süreklilik kazanmıştır. Özellikle İslâm -Bizans bağlamında ilişkilere bakıldığında Abbâsi halifelerinin bu konudaki başarısı ise her dönemde muhakkak ki farklılık göstermiştir. Abbâsi halifeleri içerisinde yıldızı daha küçük yaşta parlayan ve gençlik yıllarındaysa valilik gibi devletin üst kademelerinde görev alıp akabinde kardeşi ile girişmiş olduğu mücadeleyi de kendi lehide neticelendiren Halife Me'mûn, Abbâsi-Bizans ilişkilerinin de baş mimarları olmuştur. Me'mûn ile Bizans İmparatorları arasında vuku bulan ilişkiler ise çoğunlukla birbirini tamamlayıcı nitelikte olmuştur. Bir yandan elçiler aracılıgı ile askeri, diplomatik, ilişkiler kurarken diğer taraftan kültürel ve dini alanda münasebetleri sürdürmüştür. Me'mûn, V. Leon ve II. Mihail'le ilişkilerini dar çerceveye sığdırırken Bizans İmparatorları arasında önemli bir entelektül kimliğe sahip olan Theophilos'la bu ilişkilerine derinlik kazandırmıştır. Me'mûn'un çocukluk ve gençlik yıllarında almış olduğu eğitim tıpkı ömrünün sonuna doğru sıkı ilişki kurduğu akranı Theophilos gibi kendisine entelektül birikim kazandırmıştır. Bu birikimler onun halifelik süreciden gerçekleştirmiş olduğu eylemlere yansımış ve ilişkilerini bu birikim dogrultusunda neticelendirmiştir. 20 yıllık hükümdarlığı boyunca Bizans ile döngüsel olarak gerçekleştirmiş olduğu bu denli ilişkiler kendi devrinde Abbâsi Devletine kazanımlar sağlamışken genel anlamda ise İslâm-Bizans ilişkilerine muhkem miraslar bırakmıştır. Anahtar Kelimeler: Abbâsi Devleti, Bizans İmparatorluğu, Halife, İmparator, Me‟mûn, Theophilos.
Although the relations of the Arabs and the Byzantines date back to ancient times, the first relations of the Muslim Arabs with the Byzantine Empire were the Prophet of this religion, Hz. It started in the time of Muhammad. Such bilateral relations that took place in that period gained continuity with the help of the Umayyads and Abbasids who followed him. When we look at the relations especially in the context of Islam and Byzantium, the success of the Abbasid caliphs in this regard has certainly differed in every period. Among the Abbasid caliphs, Caliph Me'mûn, whose star was shining at a young age and who took charge in the upper levels of the state such as the governorship in his youth, and who subsequently concluded the struggle with his brother in his favor, also became the chief architects of the Abbasid-Byzantine relations. The relations between Me'mûn and the Byzantine Emperors were mostly complementary to each other. On the one hand, he established military, diplomatic and relations through ambassadors, on the other hand, he maintained relations in the cultural and religious fields. Me'mûn, Leon V and II. While narrowing his relations with Mihail, he deepened his relations with Theophilos, who had an important intellectual identity among the Byzantine Emperors. The education that Me'mûn received during his childhood and youth gave him an intellectual background, just like his peer Theophilos, with whom he had a close relationship towards the end of his life. These accumulations were reflected in his actions during the caliphate process and he concluded his relations in line with this accumulation. During his 20-year reign, such cyclical relations with Byzantium provided gains to the Abbasid State in his own time, while in general terms, he left a strong legacy to the Islam-Byzantine relations. Keywords: Abbasid State, Byzantine Empire, Caliph, Emperor, Me'mûn, Theophilos.
Tez (Yüksek Lisans) - Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, 2023.
Kaynakça var.
Araplarla Bizanslıların ilişkileri çok eskilere dayanıyor olmakla beraber Müslüman Arapların Bizans İmparatorluğu ile ilk ilişkileri ise bu dinin peygamberi Hz. Muhammed döneminde başlamıştır. O devirde cereyan eden bu denli ikili ilişkiler onu takip eden Emevî ve Abbâsilerin eliyle süreklilik kazanmıştır. Özellikle İslâm -Bizans bağlamında ilişkilere bakıldığında Abbâsi halifelerinin bu konudaki başarısı ise her dönemde muhakkak ki farklılık göstermiştir. Abbâsi halifeleri içerisinde yıldızı daha küçük yaşta parlayan ve gençlik yıllarındaysa valilik gibi devletin üst kademelerinde görev alıp akabinde kardeşi ile girişmiş olduğu mücadeleyi de kendi lehide neticelendiren Halife Me'mûn, Abbâsi-Bizans ilişkilerinin de baş mimarları olmuştur. Me'mûn ile Bizans İmparatorları arasında vuku bulan ilişkiler ise çoğunlukla birbirini tamamlayıcı nitelikte olmuştur. Bir yandan elçiler aracılıgı ile askeri, diplomatik, ilişkiler kurarken diğer taraftan kültürel ve dini alanda münasebetleri sürdürmüştür. Me'mûn, V. Leon ve II. Mihail'le ilişkilerini dar çerceveye sığdırırken Bizans İmparatorları arasında önemli bir entelektül kimliğe sahip olan Theophilos'la bu ilişkilerine derinlik kazandırmıştır. Me'mûn'un çocukluk ve gençlik yıllarında almış olduğu eğitim tıpkı ömrünün sonuna doğru sıkı ilişki kurduğu akranı Theophilos gibi kendisine entelektül birikim kazandırmıştır. Bu birikimler onun halifelik süreciden gerçekleştirmiş olduğu eylemlere yansımış ve ilişkilerini bu birikim dogrultusunda neticelendirmiştir. 20 yıllık hükümdarlığı boyunca Bizans ile döngüsel olarak gerçekleştirmiş olduğu bu denli ilişkiler kendi devrinde Abbâsi Devletine kazanımlar sağlamışken genel anlamda ise İslâm-Bizans ilişkilerine muhkem miraslar bırakmıştır. Anahtar Kelimeler: Abbâsi Devleti, Bizans İmparatorluğu, Halife, İmparator, Me‟mûn, Theophilos.
Although the relations of the Arabs and the Byzantines date back to ancient times, the first relations of the Muslim Arabs with the Byzantine Empire were the Prophet of this religion, Hz. It started in the time of Muhammad. Such bilateral relations that took place in that period gained continuity with the help of the Umayyads and Abbasids who followed him. When we look at the relations especially in the context of Islam and Byzantium, the success of the Abbasid caliphs in this regard has certainly differed in every period. Among the Abbasid caliphs, Caliph Me'mûn, whose star was shining at a young age and who took charge in the upper levels of the state such as the governorship in his youth, and who subsequently concluded the struggle with his brother in his favor, also became the chief architects of the Abbasid-Byzantine relations. The relations between Me'mûn and the Byzantine Emperors were mostly complementary to each other. On the one hand, he established military, diplomatic and relations through ambassadors, on the other hand, he maintained relations in the cultural and religious fields. Me'mûn, Leon V and II. While narrowing his relations with Mihail, he deepened his relations with Theophilos, who had an important intellectual identity among the Byzantine Emperors. The education that Me'mûn received during his childhood and youth gave him an intellectual background, just like his peer Theophilos, with whom he had a close relationship towards the end of his life. These accumulations were reflected in his actions during the caliphate process and he concluded his relations in line with this accumulation. During his 20-year reign, such cyclical relations with Byzantium provided gains to the Abbasid State in his own time, while in general terms, he left a strong legacy to the Islam-Byzantine relations. Keywords: Abbasid State, Byzantine Empire, Caliph, Emperor, Me'mûn, Theophilos.