Cehm b. Safvân ve onun Mu'tezile kelamına etkisini incelemeyi hedeflediğimiz bu çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, kapsamı, yöntem ve planı ayrıntılı bir şekilde izah edilmiştir. İlave olarak giriş bölümünde Cehm b. Safvân ve Mu'tezile'nin görüşlerine ulaşabilmek için başvurduğumuz kaynaklar detaylı bir şekilde belirtilmiştir. Birinci bölümde Cehm b. Safvân'ın görüşlerinin teşekkülünde etkili olan faktörler incelenmektedir. Nitekim Yahudilik ve Hristiyanlık gibi kadîm dinler, kaynağını Antik Yunan düşüncesinin teşkil ettiği Yeni Eflatunculuk ve Hint kültüründe yer alan Sümeniyye inancı, Cehm b. Safvân'ın fikirlerinin nasıl şekillendiğini ve geliştiğini anlamak adına ele alınmaktadır. Yine birinci bölümde Cehm b. Safvân'ın görüşlerinin pek çoğunun kaynağı olan Ca'd b. Dirhem ve onun itikadî alanda ileri sürdüğü izahları değerlendirilmektedir. Mu'tezile ile Cehm b. Safvân'ın tarihsel anlamdaki irtibatına ilişkin incelemeler de birinci bölümde ele alınmaktadır. İkinci bölüm Cehm b. Safvân'ın ve Mu'tezile'nin Allah'ın zâtı ve sıfatları hakkında görüşlerini kapsamaktadır. Bu bağlamda Allah'ın zât ve sıfatları arasındaki ilişki, Allah'ın nitelenmesi problemi ve haberî sıfatlara dair Cehm b. Safvân ve Mu'tezile'nin konuya bakışları açıklanmıştır. Sözü edilen konular üzerinden Cehm b. Safvân ve Mu'tezile kelamı arasındaki etkileşim belirlenmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise Cehm b. Safvân ve Mu'tezile kelamında Allah'ın görülmesi, cennet ve cehennemin varlığı ve ebedîliği, şefaat ve kabir azabına ilişkin yaklaşımlara yer verilmiştir. Cehm b. Safvân ve Mu'tezile ekolünün ahiret ve ilişkili konulardaki görüşleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler : Cehm b. Safvân, Ca‘d b. Dirhem, Mu‘tezile, Cehmiyye, Sıfat.
This study which aims to examine the effect of Jahm b. Safwân and its influence on Mu'tazilite theology consists of an introduction and three parts. In the introduction, the subject, purpose, scope, method and plan of the study are explained in detail. In addition, in the introduction, the sources referenced to reach the views of Jahm b. Safwân and Mu'tazilite in detail. In the first chapter, the factors that have an effect on the formation of Jahm b. Safwân's views are examined. Ancient religions such as Christianity and Judaism, Neoplatonism, which is the source of Ancient Greek thought, and Sumaniyya belief, which took place in Indian culture, were examined in order to understand the formation and development of the ideas of Jahm b. Safwân. Again, in the first chapter, Ja'd b. Dirham, which is the source of many of Jahm b. Safwân's views, and his explanations in the field of creed are evaluated. Studies on the historical connection between Mu'tazilite and Jahm b. Safwân are also discussed in the first chapter. The second part covers the views of Jahm b. Safwân and the Mu'tazilite about the essence and attributes of Allah. In this context, the relationship between God's person and attributes, the problem of characterizing God, and about the informal attributes Jahm b. Safwân's and Mu'tazilite's views on the subject are explained. In the third chapter, the approaches are given to the seeing of God, the existence and eternity of heaven and hell, intercession and torment in the grave in Jahm b. Safwân and Mu'tazilite. The views of Jahm b. Safwân and the Mu'tazilite school on the hereafter and related issues are discussed comparatively. Keywords : Jahm b. Safwân, Ja'd b. Dirham, Mu‘tazilite, Cahmîya, attribute.
Tez (Yüksek Lisans) - Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, 2023.
Kaynakça var.
Cehm b. Safvân ve onun Mu'tezile kelamına etkisini incelemeyi hedeflediğimiz bu çalışma giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusu, amacı, kapsamı, yöntem ve planı ayrıntılı bir şekilde izah edilmiştir. İlave olarak giriş bölümünde Cehm b. Safvân ve Mu'tezile'nin görüşlerine ulaşabilmek için başvurduğumuz kaynaklar detaylı bir şekilde belirtilmiştir. Birinci bölümde Cehm b. Safvân'ın görüşlerinin teşekkülünde etkili olan faktörler incelenmektedir. Nitekim Yahudilik ve Hristiyanlık gibi kadîm dinler, kaynağını Antik Yunan düşüncesinin teşkil ettiği Yeni Eflatunculuk ve Hint kültüründe yer alan Sümeniyye inancı, Cehm b. Safvân'ın fikirlerinin nasıl şekillendiğini ve geliştiğini anlamak adına ele alınmaktadır. Yine birinci bölümde Cehm b. Safvân'ın görüşlerinin pek çoğunun kaynağı olan Ca'd b. Dirhem ve onun itikadî alanda ileri sürdüğü izahları değerlendirilmektedir. Mu'tezile ile Cehm b. Safvân'ın tarihsel anlamdaki irtibatına ilişkin incelemeler de birinci bölümde ele alınmaktadır. İkinci bölüm Cehm b. Safvân'ın ve Mu'tezile'nin Allah'ın zâtı ve sıfatları hakkında görüşlerini kapsamaktadır. Bu bağlamda Allah'ın zât ve sıfatları arasındaki ilişki, Allah'ın nitelenmesi problemi ve haberî sıfatlara dair Cehm b. Safvân ve Mu'tezile'nin konuya bakışları açıklanmıştır. Sözü edilen konular üzerinden Cehm b. Safvân ve Mu'tezile kelamı arasındaki etkileşim belirlenmeye çalışılmıştır. Üçüncü bölümde ise Cehm b. Safvân ve Mu'tezile kelamında Allah'ın görülmesi, cennet ve cehennemin varlığı ve ebedîliği, şefaat ve kabir azabına ilişkin yaklaşımlara yer verilmiştir. Cehm b. Safvân ve Mu'tezile ekolünün ahiret ve ilişkili konulardaki görüşleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler : Cehm b. Safvân, Ca‘d b. Dirhem, Mu‘tezile, Cehmiyye, Sıfat.
This study which aims to examine the effect of Jahm b. Safwân and its influence on Mu'tazilite theology consists of an introduction and three parts. In the introduction, the subject, purpose, scope, method and plan of the study are explained in detail. In addition, in the introduction, the sources referenced to reach the views of Jahm b. Safwân and Mu'tazilite in detail. In the first chapter, the factors that have an effect on the formation of Jahm b. Safwân's views are examined. Ancient religions such as Christianity and Judaism, Neoplatonism, which is the source of Ancient Greek thought, and Sumaniyya belief, which took place in Indian culture, were examined in order to understand the formation and development of the ideas of Jahm b. Safwân. Again, in the first chapter, Ja'd b. Dirham, which is the source of many of Jahm b. Safwân's views, and his explanations in the field of creed are evaluated. Studies on the historical connection between Mu'tazilite and Jahm b. Safwân are also discussed in the first chapter. The second part covers the views of Jahm b. Safwân and the Mu'tazilite about the essence and attributes of Allah. In this context, the relationship between God's person and attributes, the problem of characterizing God, and about the informal attributes Jahm b. Safwân's and Mu'tazilite's views on the subject are explained. In the third chapter, the approaches are given to the seeing of God, the existence and eternity of heaven and hell, intercession and torment in the grave in Jahm b. Safwân and Mu'tazilite. The views of Jahm b. Safwân and the Mu'tazilite school on the hereafter and related issues are discussed comparatively. Keywords : Jahm b. Safwân, Ja'd b. Dirham, Mu‘tazilite, Cahmîya, attribute.